Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Άρθρα-Συνεντεύξεις » Η υγεία δε γνωρίζει εθνικά σύνορα. Συνέντευξη της κας Μένης Μαλλιώρη στο περιοδικό «M.D.»

Η υγεία δε γνωρίζει εθνικά σύνορα. Συνέντευξη της κας Μένης Μαλλιώρη στο περιοδικό «M.D.»

[Συνέντευξη της επίκουρης καθηγήτριας Ψυχιατρικής κ. Μένης Μαλλιώρη, αντιπροέδρου του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων]

«Η υγεία δεν γνωρίζει εθνικά σύνορα»

. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία
. Η Ευρώπη συσπειρώνεται για την υγειονομική της θωράκιση

[της Αιμιλίας ΣΤΑΘΑΚΟΥ]

Η συνένωση των δυνάμεων των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα θέματα της δημόσιας υγείας και η δημιουργία κοινής πολιτικής είναι μια σημαντική προσπάθεια στην οποία συμμετέχει η ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, επίκουρη καθηγήτρια Ψυχιατρικής κ. Μένη Μαλλιώρη, που χρίστηκε αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων. Η κ. Μαλλιώρη δεν είναι η πρώτη φορά που καλείται ν΄ανταποκριθεί σ΄ένα δύσκολο έργο, καθώς έχει διατελέσει πρόεδρος του Οργανισμού Καταπολέμησης των Ναρκωτικών και έχει αποκομίσει μεγάλη εμπειρία στα θέματα της δημόσιας υγείας. Την εμπειρία αυτή μοιράζεται στη συνέντευξη που παραχώρησε στο περιοδικό «Μ.D.».

Ποιές εκτιμάτε ότι είναι οι μεγαλύτερες απειλές για τη δημόσια υγεία που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη; Πως το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων» δραστηριοποιείται για την υγιειονομική της θωράκιση;

Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι νέες απειλές για τη δημόσια υγεία σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με τις ατομικές συνήθειες και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Παθήσεις όπως τα καρδιαγγειακά, οι καρκίνοι, οι εξαρτήσεις, τα ατυχήματα, το AIDS, ο διαβήτης συνδέονται άμεσα με τις καθημερινές μας συμπεριφορές-επιλογές, στάσεις και αντιλήψεις.

Το «Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων» ξεκίνησε την λειτουργία του το 2005 δίνοντας προτεραιότητα στα λοιμώδη μεταδοτικά νοσήματα.

Σε δεύτερη φάση θα ασχοληθεί και με τα χρόνια νοσήματα μεταξύ των οποίων και τα νεύρο-ψυχιατρικά. Βασική του αποστολή είναι η συλλογή και η αξιολόγηση επιστημονικών δεδομένων στον τομέα της δημόσιας υγείας, από όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο εντοπισμός και η εποπτεία για τη διαχείριση των σχετικών κινδύνων, η ταχεία αντίδραση και αντιμετώπιση των απειλών, η παροχή επιστημονικών συμβουλών και κατευθυντήριων γραμμών στους υπεύθυνους για την χάραξη πολιτικής και τέλος η αξιόπιστη ενημέρωση του κοινού.

Με την επιδημία της γρίπης των πουλερικών, αν και στην αρχή της λειτουργίας του, ο οργανισμός απέδειξε ότι η διακρατική συνεργασία για την αντιμετώπιση καταστάσεων που δεν επηρεάζονται από εθνικά σύνορα είναι απαραίτητη προϋπόθεση αν θέλουμε πράγματι οι Ευρωπαίοι να νοιώθουν ποιο ασφαλείς σε θέματα που αφορούν την υγεία τους.

Πριν λίγους μήνες (15/3/07) το Κέντρο δημοσιοποίησε την πρώτη ετήσια έκθεση σχετικά με τους επιδημιολογικούς δείκτες των μεταδοτικών νοσημάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου περιγράφονται – μεταξύ άλλων – οι τομείς προτεραιοτήτων και δράσεων (www.ecdc.europa.eu).

Ποιές είναι οι δυνατότητες παρέμβασης της ΕΕ σε διακρατικό επίπεδο για επιδημιολογικούς κινδύνους; Θεωρείτε ότι είναι εύκολο να υπάρξει κοινή πολιτική;

Στα θέματα της δημόσιας υγείας ισχύει η αρχή της επικουρικότητας, δηλαδή, τα κράτη-μέλη έχουν την ευθύνη για την πολιτική στον τομέα αυτό. Δυστυχώς, αν και υπήρξαν πολλές αφορμές (σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια, SAARS, γρίπη πτηνών) ποτέ δεν επικράτησε η άποψη για κοινοτική πολιτική στον τομέα της υγείας, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες ουσιαστικής παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η λειτουργία του Ευρωπαϊκού Κέντρου για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων, στο οποίο έχω την τιμή να είμαι Αντιπρόεδρος εκπροσωπώντας το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχει ήδη μειώσει σημαντικά το έλλειμμα κοινοτικής πολιτικής στον ευαίσθητο αυτό τομέα και ελπίζω ότι αυτό θα φανεί περισσότερο επειτα από λίγα χρόνια λειτουργίας του. Ανήκω όμως σε αυτούς που πιστεύουν ότι – τουλάχιστον στον τομέα της πρόληψης – πρέπει να ισχύσει κοινοτική πολιτική και νομοθεσία. Στη συνθήκη της Νίκαιας το 2000, με την υιοθέτηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, συμπεριλαμβάνεται η προστασία της υγείας σαν ένα από τα έξι θεμελιώδη δικαιώματα.

Ειδικότερα όμως αναφέρεται, ότι όλα τα πρόσωπα δικαιούνται πρόσβαση στην πρόληψη και στην ιατρική περίθαλψη σύμφωνα με τις προϋποθέσεις των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών, κάτι που βέβαια δεν εξασφαλίζει την ισονομία μεταξύ των Ευρωπαίων πολιτών. Οι ανισότητες στην προσβασιμότητα, στην ποιότητα και γενικότερα στην παροχή υπηρεσιών υγείας στα κράτη-μέλη είναι μεγάλες. Αντίστοιχες ανισότητες φυσικά παρουσιάζονται και στα οικονομικά μεγέθη, παράμετρος που αποτελεί την μεγαλύτερη δυσκολία για την υιοθέτηση Ευρωπαϊκής πολιτικής στον τομέα της υγείας.

Η έλλειψη πρωτοβάθμιας περίθαλψης, απειλή για την Ελλάδα

Υπάρχει συνεργασία με τις ελληνικές υγειονομικές αρχές στα θέματα της δημόσιας υγείας; Πόσο ικανοποιητικά έχουν ανταποκριθεί στην πρόκληση για την υγειονομική θωράκιση της χώρας;

Σε αρκετούς τομείς που αφορούν στα θέματα της δημόσιας υγείας η χώρα μας έχει συνεργασθεί ικανοποιητικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρέπει όμως να ομολογήσουμε ότι σε σημαντικούς τομείς όπως η αντιμετώπιση του καπνίσματος, η χρήσης αλκοόλ ιδιαίτερα από νεαρά άτομα, η δωρεά οργάνων, η παχυσαρκία και πολλά άλλα, σημειώνεται σημαντική καθυστέρηση για την εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων, ακόμα και όταν υπάρχει δέσμευση με σχετικές κοινοτικές αποφάσεις ή οδηγίες. Επίσης, ακόμα και στις περιπτώσεις εφαρμογής των κοινοτικών πολιτικών στην χώρα μας, παρατηρείται έλλειψη στα μέσα ελέγχου των σχετικών μέτρων καθώς και στην επιβολή των – κατά περίπτωση – προβλεπόμενων κυρώσεων σε εθνικό επίπεδο.

Ποια εκτιμάτε ότι είναι η μεγαλύτερη απειλή που αφορά τη δημόσια υγεία στη χώρα μας;

Η έλλειψη πρωτοβάθμιας φροντίδας και γενικότερων πολιτικών πρόληψης είναι, κατά την γνώμη μου, η μεγαλύτερη απειλή όχι μόνο για την δημόσια υγεία αλλά και για την βιωσιμότητα των υγειονομικών υπηρεσιών. Όλοι συμφωνούμε ότι σημαντικό ποσοστό νοσημάτων εκδηλώνεται λόγω έλλειψης προγραμμάτων αγωγής υγείας σε πανελλαδικό επίπεδο, σε μικρές ηλικίες, σε ετήσια βάση και με επιστημονική αξιολόγηση για την αποτελεσματικότητά τους. Παράλληλα η έλλειψη πρωτοβάθμιας φροντίδας συνδέεται με την καθυστερημένη διάγνωση και παρέμβαση στις παθολογικές καταστάσεις, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τη θεραπευτική έκβαση και αυξάνει σημαντικά τις υγειονομικές δαπάνες. Αν και η αναγκαιότητα πρωτοβάθμιας περίθαλψης έχει αναγνωρισθεί σαν απόλυτη προτεραιότητα, μετά την ίδρυση και λειτουργία των Κέντρων Υγείας, δεν έχουν γίνει σημαντικά βήματα στην κατεύθυνση αυτή. Ένα έλλειμμα με υψηλό κόστος σε ζωές και πόρους.

Διεθνή μέτρα για τη γρίπη των πτηνών

Υπάρχουν ενδείξεις για την επίπτωση της γρίπης των πτηνών τον επόμενο χειμώνα στην Ευρώπη; Αναμένεται δύσκολη χρονιά;

Δεν υπάρχουν κάποιες σχετικές ενδείξεις αλλά σε οποιαδήποτε περίπτωση -και με την βοήθεια του Ευρωπαϊκού Κέντρου – η Ευρώπη είναι καλλίτερα προετοιμασμένη για τον έγκαιρο εντοπισμό, την άμεση αντίδραση, την αποτελεσματική αντιμετώπιση και την αξιόπιστη ενημέρωση του κοινού. Βέβαια σε καταστάσεις όπως αυτή της γρίπης των πτηνών δεν αρκεί ή «θωράκιση» των κρατών-μελών και η εξασφάλιση συντονισμού μόνο σε Ευρωπαϊκό αλλά σε διεθνές επίπεδο, κάτι που, δυστυχώς, δεν νομίζω ότι το έχουμε καταφέρει. Αν δεν βοηθηθούν περιοχές όπως η Ασία και η Αφρική, για να αντιμετωπισθεί το κάθε πιθανό κρούσμα στην «πηγή» του, φοβάμαι ότι μπορεί να έχουμε δυσκολίες σαν αυτές που είδαμε και στο παρελθόν. Σε καταστάσεις που τα εθνικά σύνορα δεν αποτελούν ταυτόχρονα και σύνορα υγειονομικής ασφάλειας, όπως στην περίπτωση της γρίπης των πτηνών, τα μέτρα επιβάλλεται να είναι διεθνή. Πρέπει δηλαδή να παρέχονται τα μέσα και στους μη έχοντες ακόμα και για λόγους «υστεροβουλίας».

Η Ευρώπη συσπειρώνεται και θωρακίζεται

Η μετακίνηση πληθυσμού από τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ έχει αλλάξει την επιδημιολογία κάποιων παθήσεων, όπως για παράδειγμα των σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων. Τι προβλέπεται για την αντιμετώπιση των νέων κινδύνων, ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα η οποία δέχεται ένα μεγάλο μέρος αυτού του πληθυσμού;

Η αναζωπύρωση της φυματίωσης, η αύξηση της επίπτωσης των ηπατίτιδων ή άλλων σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων σχετίζονται με την μετακίνηση πληθυσμών από τις περιοχές αυτές. Ο προληπτικός έλεγχος και η πλήρης υγειονομική κάλυψη των ατόμων όχι μόνο στα σημεία εισόδου αλλά και στις περιοχές διαμονής τους είναι ο ασφαλέστερος τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος. Σημαντικότερη δηλαδή και από την άδεια παραμονής είναι, κατά την γνώμη μου, η υγειονομική κάλυψη όχι μόνο για λόγους ατομικής αλλά και δημόσιας υγείας.

Ποια πιστεύεται ότι θα είναι η μεγαλύτερη υγιειονομική απειλή τα επόμενα χρόνια για την Ευρώπη;

Μεγάλη απειλή, ίσως η μεγαλύτερη υγειονομική απειλή θα είναι τα ψυχικά νοσήματα. Σύμφωνα με την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το 2010 η κατάθλιψη θα είναι η πρώτη αιτία νόσου για τον αναπτυγμένο κόσμο. Βέβαια, θεωρώ ότι και η παχυσαρκία ιδιαίτερα της παιδικής ηλικίας, αποτελεί μια πολυδιάστατη απειλή που επηρεάζει όχι μόνο την σωματική αλλά και την ψυχική υγεία των νέων με διαστάσεις πανδημίας.

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τα ναρκωτικά

Έχετε αποκομίσει ιδιαίτερα σημαντική εμπειρία στην αντιμετώπιση του κρίσιμου ζητήματος των ναρκωτικών τόσο ως πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ όσο και ώς επίκουρη καθηγήτρια της Ψυχιατρικής. Ποια είναι η γνώμη σας για την πολιτική που ακολουθείται στη χώρα μας στην αντιμετώπιση του μεγάλου αυτού προβλήματος;

Σύμφωνα με τις διαχρονικές έρευνες για την χρήση παράνομων ουσιών στην χώρα μας η αντιμετώπιση του προβλήματος των Ναρκωτικών ήταν αποτελεσματική και κινήθηκε στην σωστή κατεύθυνση. Η επιβεβαίωση αυτή ενισχύεται και από τις εκθέσεις Ευρωπαϊκών και διεθνών Οργανισμών. Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια δεν γνωρίζουμε ποια πολιτική υλοποιείται, γιατί δεν έχει εγκριθεί Εθνικό Σχέδιο Δράσης αλλά και χωρίς αυτό, η εφαρμοζόμενη από τον ΟΚΑΝΑ και όχι από τους άλλους φορείς πολιτική έχει οδηγήσει στην υποβάθμιση των παρεχόμενων υπηρεσιών, στην επαγγελματική εξουθένωση των εργαζομένων, στην αγανάκτηση των εξαρτημένων ατόμων και των οικογενειών τους, στην εκμετάλλευση του προβλήματος από τον ιδιωτικό τομέα.

Σε ποια κατεύθυνση κινείται, κατά τη γνώμη σας, το νομοσχέδιο για τα νακρκωτικά που παρουσιάστηκε πρόσφατα;

Tο Σχέδιο Δράσης κατά των Ναρκωτικών που με καθυστέρηση δυόμιση χρόνων, τελικά, παρουσίασε, o κ. Αβραμόπουλος στις 27/6/07, δεν αποτελεί την τελική κυβερνητική πρόταση-Nομοσχέδιο, δεδομένου ότι ανακοινώθηκε για να λάβει χώρα δημόσια διαβούλευση χωρίς γνωστή ημερομηνία λήξης. Παράλληλα το Σχέδιο αυτό είναι δύσκολο να αξιολογηθεί γιατί δεν περιέχει χρονοδιάγραμμα προτεραιοτήτων, κοστολόγηση δράσεων, δέσμευση απαιτούμενων πόρων, τρόπους υλοποίησης ώστε να ακολουθήσει ένας γόνιμος και ουσιαστικός διάλογος με τους φορείς, τους ειδικούς επιστήμονες, τις μη κυβερνητικές οργανώσεις και τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη.

Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια σημεία για τα οποία έχετε επιφυλάξεις;

Καταρχάς, στο Σχέδιο Δράσης προτείνεται να μετονομαστεί ο Οργανισμός Κατά των Ναρκωτικών-ΟΚΑΝΑ σε Εθνικό Κέντρο Απεξάρτησης-ΕΚΑ, ενώ παράλληλα το ίδιο Σχέδιο προτείνει να «απορροφηθούν» από το ΕΣΥ όλα τα προγράμματα απεξάρτησης που σήμερα υλοποιεί ο ΟΚΑΝΑ. Σαν διπλό μήνυμα ακούγεται αυτό, ακόμα και σε μένα που είμαι Ψυχίατρος!

Επίσης, ίδρυση Εθνικού Δικτύου Πρόληψης για την διασύνδεση των Κέντρων Πρόληψης και σταδιακή ενσωμάτωση των εργαζομένων τους στο ΕΣΥ. Βέβαια, οι 400 εργαζόμενοι στον τομέα της πρόληψης μπορούν να καλύψουν κάποια από τα κενά στο ΕΣΥ και έτσι να ισχύσει το «μ΄ένα σμπάρο δυο τρυγόνια», αλλά κάτι τέτοιο θα αλλοιώσει σίγουρα τους στόχους και το χαρακτήρα της πρόληψης, θα περιορίσει τις δράσεις των Κέντρων Πρόληψης και τελικά θα τα απομακρύνει από τις τοπικές κοινωνίες, τα σχολεία και τις ειδικές ομάδες στόχους.

Ένα εκατομμύριο ευρώ ετησίως για Εθνική εκστρατεία πρόληψης, όταν η διεθνής εμπειρία έχει πλέον απαξιώσει την αποτελεσματικότητά των μαζικών εκστρατειών πρόληψης!

Το ΕΚΑ θα αναπτύξει Εθνικό Δικτυακό Τόπο, ενώ Εθνικός Δικτυακός Τόπος υπάρχει εδώ και πολλά χρόνια και λειτουργεί κατά κοινή, εθνική και ευρωπαϊκή ομολογία άψογα, μέσω του Εθνικού Κέντρου της Ελλάδας, το ΕΚΤΕΠΝ, το οποίο βρίσκεται ανάμεσα στα τρία πρώτα των 27 Εθνικών Κέντρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σταδιακή ενσωμάτωση των μονάδων υποκατάστασης του ΟΚΑΝΑ στο ΕΣΥ για άμεση απορρόφηση της λίστας αναμονής. Χωρίς τη σχετική χωροταξική και επιστημονική προετοιμασία για την ενσωμάτωση αυτή, τα προγράμματα του ΟΚΑΝΑ θα υποβαθμιστούν ή και θα διαλυθούν, όπως συνέβη ήδη στην περίπτωση του προγράμματος χορήγησης υποκαταστάτων στην Ρόδο αλλά και σε άλλες περιοχές της χώρας.

Σχετικά με τη δωρεάν παροχή θεραπείας στα εξαρτημένα άτομα, τίποτα δεν γίνεται πιστευτό αν ο κ. Υπουργός δεν προβεί άμεσα στο κλείσιμο των παράνομων ιδιωτικών θεραπευτικών προγραμμάτων, που τόσο συχνά βρίσκομαι στην δύσκολη θέση να του υπενθυμίζω ακόμα και με δημόσιες καταγγελίες.

Αυτές είναι μόνο κάποιες από τις πρώτες σκέψεις μου σχετικά με το προτεινόμενο για διαβούλευση Σχέδιο Δράσης οι οποίες εκτιμώ ότι ποτέ δεν θα ολοκληρωθούν, μια και οι εκλογές μάλλον τρέχουν γρηγορότερα. Μήπως τελικά η δημόσια διαβούλευση είναι ένα ακόμα εύρημα για την αγορά χρόνου σχετικά με την ανυπαρξία πολιτικής βούλησης στο συγκεκριμένο τομέα;

M.D. # 12, Science & Lifestyle magazine, Διμηνιαία περιοδική έκδοση, [επείγον περιστατικό], Αύγουστος 2007, (σελ. 46-47)

Ταξινομημένο σε: Άρθρα-Συνεντεύξεις · Ετικέτες: