Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Άρθρα-Συνεντεύξεις » Το αδιέξοδο των παθητικών καπνιστών, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Το αδιέξοδο των παθητικών καπνιστών, ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Το αδιέξοδο των παθητικών καπνιστών

της Μένης ΜΑΛΛΙΩΡΗ *

Μια «Ευρώπη απαλλαγμένη από το κάπνισμα», είναι η πρόσφατη προτεραιότητα στην πολιτική της Ευρωπαικής Επιτροπής για τη δημόσια υγεία, το περιβάλλον, την απασχόληση και την έρευνα.

Σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο που ανακοινώθηκε πριν λίγες ημέρες από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η έκθεση των ατόμων στο «παθητικό κάπνισμα» εξακολουθεί να είναι μια σημαντική αιτία αύξησης της νοσηρότητας και της θνησιμότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που παράλληλα επιβαρύνει με σημαντικές δαπάνες την κοινωνία.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι σχετικές οδηγίες της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια στην εργασία, προέβλεπαν ορισμένους περιορισμούς για το κάπνισμα στο χώρο εργασίας, ενώ συμπληρωματικές συστάσεις το 2002, καλούσαν τα κράτη μέλη να παρέχουν προστασία από την έκθεση στον καπνό σε εσωτερικούς χώρους εργασίας, συμπεριλαμβάνοντας επίσης τους δημόσιους χώρους και τις δημόσιες συγκοινωνίες.

Είναι γεγονός ότι οι νομοθεσίες των κρατών μελών διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους. Η Επιτροπή επικροτεί το εξαιρετικό παράδειγμα της Ιρλανδίας, της Ιταλίας, της Μάλτας, της Σουηδίας και περιοχών του ΗΒ, και ενθαρρύνει όλα τα κράτη μέλη στη λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την προστασία των πολιτών από τις βλαβερές συνέπειες του παθητικού καπνίσματος.

Σε διεθνές επίπεδο, η σύμβαση-πλαίσιο της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας για την καταπολέμηση του καπνίσματος, την οποία έχουν υπογράψει 168 μέρη και έχουν κυρώσει 141 μέρη, συμπεριλαμβανομένης της Κοινότητας, «αναγνωρίζει ότι βάσει επιστημονικών στοιχείων έχει σαφώς αποδειχθεί ότι η έκθεση σε καπνό προκαλεί θάνατο, ασθένεια και αναπηρία».

Ποιο συγκεκριμένα ο καπνός του περιβάλλοντος περιέχει περισσότερες από 4.000 χημικές ουσίες στις οποίες συμπεριλαμβάνονται 50 γνωστοί καρκινογόνοι παράγοντες και πολλοί τοξικοί παράγοντες. Πρόσφατα, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος της Καλιφόρνια(California Environment Protection Agency) ταξινόμησε τον καπνό ως «τοξικό ατμοσφαιρικό ρύπο».

Πολλές πρόσφατες μελέτες επιβεβαίωσαν τους σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και τη ζωή που συνδέονται με το παθητικό κάπνισμα.Έχει αποδειχθεί ότι η χρόνια έκθεση στο παθητικό κάπνισμα είναι η αιτία πολλών από τις ασθένειες που προκαλεί και το ενεργητικό κάπνισμα, όπως καρκίνος του πνεύμονα, καρδιαγγειακές παθήσεις και παιδικές ασθένειες.

Μια μελέτη του διεθνούς οργανισμού για την έρευνα κατά του καρκίνου τηςΠαγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, έδειξε ότι για τους μη καπνιστές που ζουν με καπνιστές ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα είναι 20-30% μεγαλύτερος. Ο επιπλέον κίνδυνος λόγω της έκθεσης στο χώρο εργασίας εκτιμήθηκε ότι είναι 12-19%. Οι σχέσεις μεταξύ έκθεσης στον καπνό του περιβάλλοντος και άλλων τύπων καρκίνου είναι λιγότερο σαφείς.

Ο κίνδυνος στεφανιαίας νόσου είναι αυξημένος μεταξύ των μη καπνιστών που ζουν με καπνιστές κατά 25-30% (μια πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι στην πραγματικότητα το ποσοστό αυτό μπορεί να είναι μεγαλύτερο). Υπάρχουν επίσης όλο και περισσότερες ενδείξεις ότι υπάρχει αιτιώδης συνάφεια μεταξύ παθητικού καπνίσματος και εγκεφαλικών επεισοδίων σε μη καπνιστές, παρότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για την εκτίμηση του κινδύνου.

Το παθητικό κάπνισμα συνδέεται επίσης με αναπνευστικές νόσουςκαι αποτελεί σημαντική αιτία επιδείνωσης για άτομα που πάσχουν από άσθμα, αλλεργίες και χρόνια αποφρακτική πνευμονική πάθηση. Μια πρόσφατη πανευρωπαϊκή έρευνα σε άτομα με συμπτώματα άσθματος οξείας μορφής έδειξε ότι μια από τις σημαντικές επιθυμίες τους για το μέλλον είναι να μπορούν να αναπνέουν καθαρό αέρα.

Το παθητικό κάπνισμα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τα μικρά παιδιά και τα βρέφη, εφόσον συνδέεται με τον αιφνίδιο θάνατο των βρεφών, την πνευμονία, τηβρογχίτιδα, το άσθμα, παθήσεις του αναπνευστικού συστήματος καθώς και παθήσειςτου μέσου ωτός. Η έκθεση των εγκύων στον καπνό του περιβάλλοντος μπορεί ναέχει ως συνέπεια νεογνά χαμηλού βάρους, θάνατο του εμβρύου και πρόωρανεογνά.

Η πλέον πρόσφατη έρευνα δείχνει ότι η έκθεση στον καπνό του περιβάλλοντος διπλασιάζει σχεδόν τον κίνδυνο εκφύλισης της ωχράς κηλίδας λόγω γήρανσης – την κύρια αιτία απώλειας της όρασης στην ΕΕ.

Το παθητικό κάπνισμα συνεπάγεται κίνδυνο καρδιοπαθειών που ανέρχεται σχεδόν στο ήμισυ του κινδύνου που έχει ένας καπνιστής, 20 τσιγάρων ημερησίως. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες – συντηρητικές – εκτιμήσεις, περισσότεροι από 79.000 ενήλικεςπεθαίνουν κάθε χρόνο λόγω του παθητικού καπνίσματος στις 25 χώρες της ΕΕ. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το παθητικό κάπνισμα στο χώρο εργασίαςπροκάλεσε περισσότερους από 7.000 θανάτουςστην ΕΕ το 2002, ενώ η έκθεση στο σπίτιείχε ως συνέπεια 72.000 θανάτουςεπιπλέον. Οι εκτιμήσεις αυτές περιλαμβάνουν θανάτους από καρδιοπάθειες, εγκεφαλικά επεισόδια, καρκίνο του πνεύμονα και ορισμένες αναπνευστικές νόσους που προκαλούνται από το παθητικό κάπνισμα. Εντούτοις, στις εκτιμήσεις αυτές δεν περιλαμβάνονται οι θάνατοι ενηλίκων που οφείλονται σε άλλες νόσους που συνδέονται με την έκθεση στον καπνό του περιβάλλοντος (όπως πνευμονία), οι θάνατοι παιδιών και η σοβαρή νοσηρότητα, οξεία και χρόνια, λόγω του παθητικού καπνίσματος.

Οι κύριοι χώροι χρόνιας και εντατικής έκθεσης στον καπνό του περιβάλλοντος είναι το σπίτι και ο χώρος εργασίας. Σύμφωνα με σχετική έρευνα, ο καπνός του περιβάλλοντος ήταν η δεύτερη συνηθέστερη μορφή έκθεσης σε καρκινογόνα (μετά την ηλιακή ακτινοβολία) στην ΕΕ των 15. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις καπνού στο περιβάλλον μετρήθηκαν σε μπαρ και ντισκοτέκ· η τετράωρη έκθεση σε ντισκοτέκ ισοδυναμεί με συμβίωση με καπνιστή για ένα μήνα.

Η δράση της ΕΕ για ένα περιβάλλον χωρίς καπνό όχι μόνο θα προστατεύσει τους πολίτες από τις βλαβερές συνέπειες της έκθεσης στον καπνό του περιβάλλοντος αλλά θα συμβάλει επίσης στη μείωση της κατανάλωσης καπνού σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Παρότι τα πλήρη οφέλη για την υγεία ενδέχεται να γίνουν αντιληπτά μετά από 30 χρόνια, μπορεί να υπάρξουν σημαντικές βελτιώσεις, ιδίως σε προβλήματα του αναπνευστικού και της καρδιαγγειακού συστήματος, τα επόμενα 1έως 5 χρόνια.

Στον Καναδά έχει υπολογισθεί ότι τα ετήσια έξοδα ανά εργαζόμενο καπνιστή, σε σύγκριση με παρόμοιο μη καπνιστή εργαζόμενο, ήταν 2.565 δολάρια Καναδά, το 1995. Στις αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν από την κυβέρνηση του ΗΒ υπολογίστηκε ότι τα μακροπρόθεσμα καθαρά οφέλη μιας ολοκληρωμένης νομοθεσίας για την απαλλαγή από τον καπνό που οφείλεται στο κάπνισμα ανέρχονταν σε £1.714-2.116 δισεκατομμύρια ετησίως.Στη Σκωτία, στην Ουαλία και στη Βόρεια Ιρλανδία τα καθαρά οφέλη από την απαγόρευση του καπνίσματος υπολογίστηκαν, αντίστοιχα, σε £4.387 και £2.096 δισεκατομμύρια για περίοδο 30 ετών και £1.101 δισεκατομμύριο για περίοδο 20 ετών.

Επειδή οι πολιτικές για την απαλλαγή από τον καπνό που οφείλεται στο κάπνισμα θα παρακινήσουν ορισμένους καπνιστές να εγκαταλείψουν το κάπνισμα ή να καπνίζουν λιγότερο, μπορεί να υπάρξει απώλεια κερδών από τις καπνοβιομηχανίες και, κατά συνέπεια, μείωση των θέσεων απασχόλησης στον τομέα. Επίσης η μείωση των επιπέδων ενεργητικού καπνίσματος θα προκαλέσει απώλεια εσόδων των κρατών μελών από τους φόρουςστα τσιγάρα (φόροι κατανάλωσηςκαι ΦΠΑ). Πρέπει να σημειωθεί ωστόσο ότι στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, παράτο γεγονός ότι η φορολογία των τσιγάρων αποφέρει σημαντικά έσοδα, δεν αποτελείγενικά σημαντικό τμήμα του κρατικού προϋπολογισμού (1-5%). Εξαιρέσειςαποτελούν η Τσεχική Δημοκρατία, η Πολωνία και η Ελλάδα, όπου η φορολογία στατσιγάρα υπολογίζεται ότι το 1999 ανερχόταν στο 6,7 και 9 % αντίστοιχα των φορολογικών εσόδων του δημοσίου. Η διαπίστωση αυτή δημιουργεί, δυστυχώς, περισσότερες δυσκολίες στην Ελλάδα για την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για την απαλλαγή από τον καπνό που οφείλεται στο κάπνισμα.

Γνωρίζουμε όμως ότι σχεδόν το 70% των πολιτών της ΕΕ δεν καπνίζει και σύμφωνα με μελέτες οι περισσότεροι καπνιστές θέλουν να σταματήσουν το κάπνισμα. Σύμφωνα με την πρόσφατη έρευνα του Ευρωβαρομέτρουγια τις «Στάσεις των Ευρωπαίων απέναντι στο κάπνισμα», τα τρία τέταρτα των Ευρωπαίων γνωρίζουν ότι ο καπνός αποτελεί κίνδυνο για την υγεία των μη καπνιστών, ενώ το 95% αναγνωρίζει ότι το κάπνισμα παρουσία εγκύου μπορεί να είναι πολύ επικίνδυνο για το μωρό. Τα αποτελέσματα της έρευνας δείχνουν ότι οι πολίτες της ΕΕ υποστηρίζουν τις πολιτικές για την απαγόρευση του καπνίσματος. Περισσότεροι από τέσσερις στους πέντε ερωτηθέντες είναι υπέρ της απαγόρευσης του καπνίσματος στο χώρο εργασίας (86%) και σε κάθε άλλο εσωτερικό δημόσιο χώρο (84%). Η πλειονότητα των Ευρωπαίων είναι επίσης υπέρ της απαγόρευσης του καπνίσματος σε μπαρ (61%) και εστιατόρια (77%). Στα τέσσερα κράτη μέλη στα οποία έχει ήδη απαγορευτεί το κάπνισμα σε επιχειρήσεις του κλάδου της φιλοξενίας είναι μεγαλύτερη η υποστήριξη για την απαγόρευση του καπνίσματος σε μπυραρίες (πάνω από 80%) και σε εστιατόρια (πάνω από 90%). Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι οι πολιτικές για την απαγόρευση του καπνίσματος υποστηρίζονται όλο και περισσότερο κατά το στάδιο της εισαγωγής τους και στη συνέχεια μετά την εφαρμογή τους. Ένα σημαντικό έμμεσο όφελος από τις πολιτικές για την απαγόρευση του καπνίσματος είναι ότι ευαισθητοποιούνται οι πολίτες όσον αφορά τους κινδύνους του ενεργητικού και του παθητικού καπνίσματος. Αναμένεται ότι η διαφορετική αυτή αντίληψη θα οδηγήσει σε αλλαγή της συμπεριφοράς ως προς το κάπνισμα, και ειδικότερα:

– στη διευκόλυνση των καπνιστών να αποφασίσουν να σταματήσουν ή να μειώσουν το κάπνισμα και να υποστηριχθούν σε αυτή τη διαδικασία.

– στην αποθάρρυνση των παιδιών και των νέων να αρχίσουν το κάπνισμα. Ηαπαγόρευση του καπνίσματος σε χώρους διασκέδασης, όπου οι νέοι συχνά «δοκιμάζουν» τσιγάρα, αναμένεται να έχει το σημαντικότερο αντίκτυπο.

– στην αποθάρρυνση των καπνιστών να καπνίζουν παρουσία μη καπνιστών ιδίως παιδιών και εγκύων, ακόμη και όταν δεν υπάρχουν νομοθετικοί περιορισμοί (π.χ. σε σπίτια και ιδιωτικά αυτοκίνητα).

Λαμβάνοντας υπόψη τα αδιαφιλονίκητα επιστημονικά στοιχεία της βλάβης που προκαλεί το παθητικό κάπνισμα και τον αντίκτυπο των πολιτικών καθαρού αέρα σε εσωτερικούς χώρους στη συνολική μείωση της χρήση του καπνού, η Επιτροπή κρίνει ότι η πολιτική καθολικής απαγόρευσης του καπνίσματος, θα μπορούσε να επιφέρει το μέγιστο όφελος στη δημόσια υγεία του πληθυσμού. Επίσης θα δημιουργούσε ένα επίπεδο ανταγωνισμού για όλους τους επιχειρηματίες. Ορισμένα παραδείγματα ενιαίας πολιτικής για την απαγόρευση του καπνίσματος που σημείωσαν επιτυχία και ισχύουν τώρα σε όλο τον κόσμο αποδεικνύουν ότι αυτή η επιλογή είναι βιώσιμη και εφαρμόσιμη. Το αν κάτι τέτοιο θα αρχίσει έστω και σταδιακά να εφαρμόζεται και στην χώρα μας παραμένει προς απόδειξη.-

* Η ΜΕΝΗ ΜΑΛΛΙΩΡΗ είναι επ. καθηγήτρια Ψυχιατρικής, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τον Ελεγχο και την Πρόληψη των Νόσων, πρώην πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ και τέως ευρωβουλευτής.

Εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ, Εις ΥΓΕΙΑΝ, (σελ.34/6), Τετάρτη, 21 Φεβρουαρίου 2007

Ταξινομημένο σε: Άρθρα-Συνεντεύξεις · Ετικέτες: