Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Άρθρα-Συνεντεύξεις » Εργασιακό άγχος: Οι Έλληνες κατέχουν την πρωτιά στην Ε.Ε., ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

Εργασιακό άγχος: Οι Έλληνες κατέχουν την πρωτιά στην Ε.Ε., ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

Εργασιακό άγχος: Οι Ελληνες κατέχουν την πρωτιά στην Ε.Ε.

της Μένης ΜΑΛΛΙΩΡΗ*

Οι ψυχικές διαταραχές αποτελούν τον αθέατο δολοφόνο της Ευρώπης. Οι ψυχικές ασθένειες προσβάλλουν κάθε χρόνο πάνω από το 27% των ενήλικων Ευρωπαίων και ευθύνονται για τους περισσότερους από τους 58.000 ετήσιους θανάτους λόγω αυτοκτονίας.  Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές είναι τα συνηθέστερα ψυχικά προβλήματα και εκτιμάται ότι έως το 2020 η κατάθλιψη θα αποτελεί τη συχνότερη ασθένεια στον αντεπτυγμένο κόσμο και την δεύτερη αιτία ανικανότητας στον κόσμο.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας περιγράφει την ψυχική υγεία σαν μία κατάσταση ευεξίας στην οποία το άτοµο ανταποκρίνεται στις δυνατότητές του/της, µπορεί να αντιμετωπίσει τα αναμενόμενα άγχη της ζωής, µπορεί να εργαστεί παραγωγικά και γόνιµα, και είναι σε θέση να συνεισφέρει στην κοινότητά του/της. Η ψυχική υγεία συμβάλλει στην ευημερία, την αλληλεγγύη και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Η κακή ψυχική υγεία αντίθετα, συνεπάγεται πολλαπλά και ποικίλα προβλήματα όπως η ένταση, η µειωµένη λειτουργικότητα στο χώρο του σπιτιού και της εργασίας, το άγχος, η δυσκολία προσαρμογής στις απαιτήσεις της καθημερινότητας, αλλά μπορεί να οδηγήσει και σε σοβαρότερα συµπτώµατα και διαταραχές, όπως η σχιζοφρένεια και η κατάθλιψη. Συνεπάγεται ποικίλες δαπάνες, απώλειες και επιβαρύνσεις για τους πολίτες και τα κοινωνικά συστήματα.

Οι επιπτώσεις των προβλημάτων σωματικής υγείας στην εργασία, έχουν μελετηθεί από χρόνια κυρίως από την σκοπιά μείωσης των αρνητικών τους συνεπειών, όπως οι αναρρωτικές άδειες, η μειωμένη αποδοτικότητα, οι αποζημιώσεις, ο κίνδυνος μετάδοσης και σε άλλους εργαζόμενους μιας μολυσματικής νόσου. Στις μέρες μας μάλιστα με τον κίνδυνο εξάπλωσης της γρίπης των πουλερικών στον άνθρωπο, έχουν ανακοινωθεί ήδη οι υπολογισμοί για τις επιπτώσεις της πιθανής πανδημίας, στην εργασία και το οικονομικό κόστος που θα προκύψει. Εκείνο που σίγουρα δεν έχει εκτιμηθεί, στο μέγεθος που του αξίζει, είναι οι συνέπειες των ψυχικών διαταραχών στο περιβάλλον της εργασίας. Αναφέρομαι σε μια μεγάλη κατηγορία προβλημάτων υγείας που η συμπτωματολογία τους, αν και στις περισσότερες περιπτώσεις είναι δυσδιάκριτη, όχι μόνο επηρεάζει σημαντικά την παρουσία και την απόδοση στον χώρο της εργασίας, αλλά συνδέεται παράλληλα, με πολλές πρόωρες συντάξεις και εργατικά ατυχήματα.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ο Ευρωπαίος Επίτροπος για την υγεία και την Προστασία των Καταναλωτών, κ. Μάρκος Κυπριανού, οι ψυχικές διαταραχές αποτελούν τον αθέατο δολοφόνο της Ευρώπης. Σε όλο τον κόσμο, 121 εκ. άνθρωποι υποφέρουν από κατάθλιψη, 70 εκ. από προβλήματα που έχουν σχέση με τον αλκοολισμό, 24 εκ. από σχιζοφρένεια και 37 εκ. από άνοια. Οι ψυχικές ασθένειες προσβάλλουν κάθε χρόνο πάνω από το 27% των ενηλίκων Ευρωπαίων και ευθύνονται για τους περισσότερους από τους 58.000 ετήσιους θανάτους λόγω αυτοκτονίας. Η κατάθλιψη και οι αγχώδεις διαταραχές είναι τα συνηθέστερα ψυχικά προβλήματα και εκτιμάται ότι έως το 2020 η κατάθλιψη θα αποτελεί την συχνότερη ασθένεια στον αναπτυγμένο κόσμο και την δεύτερη αιτία ανικανότητας στον κόσμο.

Το επίπεδο ψυχικής υγείας επηρεάζει επίσης σε σημαντικό βαθμό την κοινωνική και οικονομική ευημερία (εκτιμάται ότι στην ΕΕ το κόστος ανέρχεται στο 3% – 4% του ΑΕΠ). Οι διανοητικές διαταραχές, αποτελούν την κύρια αιτία της πρόωρης συνταξιοδότησης και των συντάξεων αναπηρίας. Μόνο ο ένας στους πέντε από τους πάσχοντες από σοβαρή ψυχική διαταραχή απασχολείται σε αμειβόμενη απασχόληση σε σύγκριση με το 65 % των ατόμων με σωματική αναπηρία.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις του 2000, οι ψυχικές και νευρολογικές διαταραχές ευθύνονται για το 31% των ετών ζωής με ανικανότητα και για 6 από τις 20 κύριες αιτίες ανικανότητας παγκοσμίως. Μέχρι και 28% των υπαλλήλων στην Ευρώπη δηλώνουν ότι υποφέρουν από εργασιακό άγχος με τους Έλληνες να κατέχουν την πρωτιά, δηλώνοντας άγχος στην εργασία σε επίπεδο 55%.

Σε έρευνα του Ευρωβαρόμετρου που ανακοινώθηκε πριν λίγες ημέρες αναφέρεται ότι οι γυναίκες, οι ηλικιωμένοι, οι συνταξιούχοι και οι εργαζόμενοι στο σπίτι (οι κατηγορίες αυτές είναι πιθανό να αλληλοκαλύπτονται) δηλώνουν συχνότερα ότι αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα σωματικής υγείας καθώς και αρνητικά συναισθήματα σχετικά με την ψυχική τους ευεξία. Η απασχόληση λειτουργεί προστατευτικά για την ψυχική υγεία.

Οι τρεις στους πέντε Ευρωπαίους (60%), δεν είχαν ποτέ προβλήματα με κοινωνικές δραστηριότητες όπως η επίσκεψη σε φίλους ή συγγενείς λόγω ψυχικών προβλημάτων. Ωστόσο, το 40% των ερωτηθέντων που είτε αναζήτησαν ψυχολογική στήριξη είτε υποβλήθηκαν σε ψυχοθεραπεία δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν δυσχέρειες στις επαγγελματικές και κοινωνικές δραστηριότητες σαν αποτέλεσμα προβλημάτων στη σωματική ή στην ψυχική τους υγεία και τό 21% δήλωσαν ότι κατά τις τελευταίες τέσσερις εβδομάδες απουσίασαν από την εργασία τους.Στο πλαίσιο όλων αυτών των δεδομένων και των επιπτώσεών τους στο κοινωνικό σύνολο δεν είναι παράδοξο ότι πρωτογενώς η και δευτερογενώς τα ψυχικά νοσήματα επιβαρύνουν αναπότρεπτα και σημαντικά πολλά συστήματα και υπηρεσίες μιας χώρας.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το δεύτερο συνηθέστερο πρόβλημα υγείας που οφείλεται στην εργασία είναι μετά την οσφυαλγία, το εργασιακό άγχος, καθώς πλήττει σχεδόν ένα στους τρεις εργαζόμενους. Το εργασιακό άγχος μπορεί να εμφανισθεί σε οποιοδήποτε κλάδο και μέγεθος επιχείρησης μπορεί να επηρεάσει τον καθένα σε οποιοδήποτε επίπεδο. Πολλές συνθήκες όπως η πίεση, ο ανταγωνισμός, η αποδοτικότητα, η βία, ο εκφοβισμός, μπορεί να οδηγήσουν σε εργασιακό άγχος. Το 4% του ενεργού πληθυσμού αναφέρει ότι έχει πέσει θύμα πραγματικής σωματικής βίας εντός του χώρου εργασίας. Πολλοί περισσότεροι είναι αυτοί που έχουν υποστεί απειλές, προσβολές, η άλλου τύπου παρενοχλήσεις. Το 9% των εργαζομένων στην Ευρώπη αναφέρουν ότι έχουν υποστεί εκφοβισμό. Έχει υπολογισθεί ότι το άγχος που οφείλεται στην εργασία κοστίζει στα κράτη μέλη τουλάχιστον 20 δις. Ευρώ ετησίως, Το κόστος δεν θα πρέπει να υπολογίζεται μόνο στενά, δηλαδή πόσα ευρώ χάνουν οι οργανισμοί αλλά συνολικά δηλαδή να συνυπολογισθούν και οι ευρύτερες ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις που πλήττουν την κοινωνία και τα άτομα.

Σε ευπαθείς ομάδες, δηλαδή σε άτομα με χαμηλή κοινωνική θέση και οικονομική κατάσταση αυξάνεται η ευπάθεια για κακή ψυχική υγεία. Στα άτομα αυτά η έλλειψη απασχόλησης ή η απώλεια της εργασίας μπορούν να μειώσουν την αυτοπεποίθηση και να οδηγήσουν στην κατάθλιψη.

Η χρήση αλκοόλ, ναρκωτικών και άλλων ψυχοτρόπων ουσιών στο χώρο της εργασίας είναι συχνό φαινόμενο και αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για εργατικά ατυχήματα ή άλλα προβλήματα που σχετίζονται με την αποδοτικότητα στην εργασία, τις διαπροσωπικές σχέσεις, τις απουσίες και τις αναρρωτικές άδειες.

Ισχυροποίηση ατομικών δεξιοτήτων και μέτρα στους χώρους εργασίας

Η σημασία της ψυχικής υγείας, η αλληλεξάρτησή της με την σωματική υγεία και η επιβάρυνση που προκαλούν οι ψυχικές διαταραχές σε προσωπικό, οικογενειακό, επαγγελματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο απαιτούν μεγαλύτερη αναγνώριση από τους ειδικούς.

Με βάση όλα τα παραπάνω είναι πλέον αποδεκτό ότι οι παρεμβάσεις για την βελτίωση της ατομικής ικανότητας για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ψυχικής υγείας καθώς και οι παρεμβάσεις για την μείωση των παραγόντων που συνδέονται με αυτά στο εργασιακό περιβάλλον, αυξάνουν την υγεία και την ευημερία των εργαζομένων καθώς και τη ευρύτερη κοινωνικό-οικονομική ανάπτυξη. Επιτυχείς κρίνονται οι παρεμβάσεις για συμμετοχική κουλτούρα στον εργασιακό χώρο και στην διαχείριση, για έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των περιπτώσεων κακής ψυχικής υγείας στο προσωπικό, για διευθετήσεις εργασίας σύμφωνα με τις ανάγκες των εργαζομένων (π.χ. ευέλικτος χρόνος απασχόλησης).

Δηλαδή αναγνωρίζεται ότι η σημασία της ψυχικής υγείας, η αλληλεξάρτησή της με την σωματική υγεία και η επιβάρυνση που προκαλούν οι ψυχικές διαταραχές σε προσωπικό, οικογενειακό, επαγγελματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο απαιτούν μεγαλύτερη αναγνώριση από τους ειδικούς, τους επαγγελματίες άλλων κλάδων, τους υπεύθυνους για την διαμόρφωση πολιτικής, αλλά και από την ευρύτερη κοινωνία. Μέχρι τώρα οι πρωτοβουλίες στο πλαίσιο της κοινωνικής πολιτικής και της πολιτικής απασχόλησης της Κοινότητας αφορούσαν, βάσει σχετικών οδηγιών τη μη διακριτική μεταχείριση των ατόμων με κακή ψυχική υγεία, την κοινωνική ένταξη των ατόμων με διανοητικές μειονεξίες και την πρόληψη του άγχους στον εργασιακό χώρο.

Μέσω των οδηγιών αυτών οι εργοδότες είναι υπεύθυνοι να διασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοι δεν αποκλείονται από την εργασία μεταξύ άλλων, μέσω της έκθεσης σε ψυχοκοινωνικούς κινδύνους και σε εργασιακό άγχος.

Φαίνεται όμως ότι αυτά τα μέτρα δεν επαρκούν. Για τον λόγο αυτό προτείνονται συμπληρωματικά, πολλές προληπτικές δράσεις που απευθύνονται στον γενικό πληθυσμό με σκοπό την προαγωγή της ψυχικής υγείας, την πρόληψη της νόσου, την έγκαιρη αναγνώριση των ψυχοπιεστικών συνθηκών, την βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την αντιμετώπιση των προκλήσεων που συνδέονται με τον στιγματισμό και την περιθωριοποίηση ειδικότερα στον εργασιακό χώρο. Γίνεται δηλαδή μια προσπάθεια ισχυροποίησης των ατομικών δεξιοτήτων ώστε σε συνδυασμό με τα μέτρα στους χώρους εργασίας να μειώσουμε τα συμπτώματα και τις παθήσεις που αφορούν την ψυχική σφαίρα.

* Η ΜΕΝΗ ΜΑΛΛΙΩΡΗ είναι επ. καθηγήτρια Ψυχιατρικής, αντιπρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κέντρου για τον Ελεγχο και την Πρόληψη των Νόσων, πρώην πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ και τέως ευρωβουλευτής.

Εφημερίδα ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ, ΕΙΣ ΥΓΕΙΑΝ, (σελ. 32/4 & 33/5), Τετάρτη, 3 Ιανουαρίου 2007

Ταξινομημένο σε: Άρθρα-Συνεντεύξεις · Ετικέτες: