Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Εκδηλώσεις, Εσωτερικό, Ομιλίες - Χαιρετισμοί » Ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας

Ευρωπαϊκή πολιτική στον τομέα της δημόσιας υγείας

Ημερίδα με θέμα: «Το Εθνικό Σύστημα Υγείας: Προβλήματα και Προοπτικές»

Οργάνωση: Κέντρο Ερευνών Προοδευτικής Πολιτικής (ΚΕΠΠ)


Ευρωπαϊκή Πολιτική στον τομέα της Δημόσιας Υγείας

Οι Ευρωπαίοι πολίτες αποδίδουν, δίκαια, μεγάλη σημασία στην υγεία τους και αναμένουν να προστατεύονται από ενδεχόμενες απειλές. Η Κοινότητα καλείται να διαδραματίσει κεφαλαιώδη ρόλο και έχει την υποχρέωση να τους εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο προστασίας.

Με τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (Συνθήκη Ευρωπαϊκής Ένωσης το 1992), με τα άρθρα 3 και 129, δίνεται για πρώτη φορά νομικό περιεχόμενο στον τομέα της υγείας.

•  εξασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας της υγείας του ανθρώπου,

•  πρόληψη των ασθενειών,

•  ενημέρωση και εκπαίδευση για την υγεία,

•  αντιμετώπιση των μεγάλων πληγών της ανθρωπότητας και ειδικότερα της τοξικομανίας.

Με τη Συνθήκη του Άμστερνταμ το 1997, το νέο άρθρο 152, αν και βελτίωσε, δεν εξασφάλισε τη χάραξη ολοκληρωμένης πολιτικής στον τομέα της υγείας γιατί,

  • Αν και οι πολιτικές της Ένωσης που αναφέρονται σε άλλους τομείς έχουν επίπτωση στα συστήματα υγείας, δεν υπάρχει κοινοτική πολιτική στον τομέα της υγείας, όπου ισχύει η επικουρικότητα (θέματα υπαγόμενα στην ευθύνη και αρμοδιότητα των κρατών μελών).
  • Δεν προβλέπονται διατάξεις που να διασφαλίζουν το επιθυμητό αποτέλεσμα στην εφαρμοζόμενη πολιτική υγείας ούτε μηχανισμοί παρακολούθησης και κυρώσεων.

Στη συνθήκη της Νίκαιας το 2000, με την υιοθέτηση του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων, συμπεριλαμβάνεται η προστασία της υγείας σαν ένα, από τα έξι θεμελιώδη δικαιώματα.

Ειδικότερα αναφέρεται ότι όλα τα πρόσωπα δικαιούνται πρόσβαση στην πρόληψη και στην ιατρική περίθαλψη σύμφωνα με τις προϋποθέσεις των εθνικών νομοθεσιών και πρακτικών.

Η εμφάνιση νέων προκλήσεων και προτεραιοτήτων στον τομέα της υγείας, όπως,

•  η διεύρυνση της ΕΕ,

•  η εμφάνιση νέων ασθενειών,

•  η πίεση στα συστήματα υγείας των κρατών μελών και

• η αύξηση των υποχρεώσεων της Κοινότητας βάσει τροποποιήσεων των Συνθηκών (άρθρα 3 και 152),

κατέστησαν απαραίτητη τη διαμόρφωση μιας νέας στρατηγικής.

Οι νέες προκλήσεις στον τομέα της υγείας στην Ευρώπη των 25 επιγραμματικά είναι,

  • Η ελεύθερη κυκλοφορία επαγγελματιών υγείας, αγαθών, υπηρεσιών και κεφαλαίων,
  • Η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, κίνδυνος μετάδοσης μολυσματικών νόσων,
  • Η διασυνοριακή ροή των ασθενών και το δικαίωμα υγειονομικής κάλυψης,
  • Η χρηματοδότηση, παροχή και αποδοτικότητα των συστημάτων υγείας και κοινωνικής ασφάλισης
  • Η ιατρογένεση της ασθένειας
  • Η ιατρική επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος, που δημιουργεί αυξανόμενη ζήτηση και κόστος
  • Η ηλικιακή γήρανση (1,7 παιδιά ανά γυναίκα αντί του 2,1 που εξασφαλίζει την αναπαραγωγή ενός πληθυσμού, αύξηση του μέσου όρου επιβίωσης)
  • Η ποικιλομορφία στην ηλικιακή και κατά συνέπεια υγειονομική δομή των περιφερειών, ανισότητες στην πρόσβαση των υπηρεσιών
  • Η μεταβαλλόμενη επιδημιολογική εικόνα με την σημαντική αύξηση των χρόνιων, καρδιαγγειακών παθήσεων και του καρκίνου
  • Η προσδοκία των πολιτών για ασθενο-κεντρική παροχή υπηρεσιών με ποιότητα, ενίσχυση του ρόλου και προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών
  • Η παγκοσμιοποίηση και η προσπάθεια συνδυασμού του κοινωνικού κράτους με τα πλεονεκτήματα του ιδιωτικού τομέα

Αναφορικά με τους δείκτες υγείας στα 15 κράτη μέλη η διαχρονική παρακολούθηση αποδεικνύει ότι,

  • Αυξήθηκε το προσδόκιμο επιβίωσης κατά περίπου 8 χρόνια (από 71 το 1970 σε 79 χρόνια το 1997),
  • Μειώθηκε η παιδική θνησιμότητα κατά 75% και,
  • Περιορίστηκε η, από διάφορες αιτίες, πρόωρη θνησιμότητα (κάτω των 65 ετών) πλην των περιπτώσεων καρκίνου του πνεύμονα και μαστού, όπου σημειώνεται αύξηση.

Δεν παρατηρείται όμως το ίδιο και στα 10 νέα κράτη μέλη όπου,

  • Το μέσο προσδόκιμο επιβίωσης στις νέες χώρες υπολείπεται κατά 5,5 το 1990 και κατά 5,8 το 1998 σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 15 παλαιών κρατών μελών,
  • Αντίστοιχα είναι και τα δεδομένα για την πρώιμη θνησιμότητα, που οφείλεται κυρίως σε μη μεταδοτικές ασθένειες, σχετιζόμενες με τον σύγχρονο τρόπο ζωής και με τα νέα πρότυπα κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης των χωρών αυτών,
  • Περίπου διπλάσιο είναι και το ποσοστό της παιδικής θνησιμότητας (παιδιά ηλικίας 1-14 ετών), με τα ατυχήματα της παιδικής ηλικίας να είναι 2,4 έως και 4,5 φορές περισσότερα.

Οι διαπιστώσεις και οι ανισότητες αυτές διαμόρφωσαν νέες τάσεις στην Ευρωπαϊκή πολιτική υγείας με αποτέλεσμα το Πρόγραμμα Δράσης για τα έτη 2003-2008 να εστιάζονται στην,

  • βελτίωση της πληροφόρησης σχετικά με την υγεία, που να απευθύνεται σε όλα τα επίπεδα της κοινωνίας·
  • θέσπιση μηχανισμού για την αντιμετώπιση των μεγάλων απειλών κατά της υγείας (Κανονισμός 851/2004 για το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων-ECDC)
  • δυναμική ενασχόληση με τους καθοριστικούς παράγοντες της υγείας ιδίως για την αντιμετώπιση των κυριότερων νοσηρών παραγόντων που οφείλονται στον τρόπο ζωής.

Στον τομέα της πληροφόρησης των πολιτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται στη φάση της δημιουργίας διαδικτυακής πύλης της ΕΕ για την ηλεκτρονική υγεία. Η πύλη αυτή θα εξασφαλίσει στους πολίτες μοναδικό σημείο πρόσβασης στις πληροφορίες δημόσιας υγείας αλλά και στις πληροφορίες για την υγιεινή και ασφάλεια στο χώρο εργασίας.

Στον τομέα της αντιμετώπισης των μεγάλων απειλών κατά της υγείας δημιουργήθηκε το 2004, με τον Κανονισμό 851, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου των Νόσων-ECDC) για τους παρακάτω λόγους:

Νέες απειλές εμφανίζονται και παλιές ασθένειες επανεμφανίζονται όπως SARS, γρίπη, αντιμικροβιακή αντίσταση, βιοτρομοκρατία• Διαπιστώνεται ικανότητα των Κρατών Μελών για την αντιμετώπιση των νοσημάτων, αλλά έλλειψη συντονισμού (10 νέα Κράτη Μέλη)

•  Ελεύθερη διακίνηση προσώπων,

•  Ελεύθερη διακίνηση υπηρεσιών,

•  Ελεύθερη διακίνηση αγαθών,

•  Ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων,

•  Ελεύθερη διακίνηση μικρό-οργανισμών

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο για την Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων άρχισε την λειτουργία τον Μάιο του 2005 με βασική αποστολή

•  Τη συλλογή και αξιολόγηση στοιχείων,

•  Τον εντοπισμό και την εποπτεία χειρισμού των κινδύνων

•  Την ταχεία αντίδραση και αντιμετώπιση απειλών,

• Την παροχή επιστημονικών συμβουλών και κατευθυντήριων γραμμών στους υπεύθυνους για την χάραξη πολιτικής και ανακοινώσεων στο κοινό για θέματα δημόσιας υγείας.

Στον τομέα του συντονισμού βρίσκονται σε εξέλιξη μεγάλα έργα συγκρότησης δικτύων ιατρικών πληροφοριών. Έως το τέλος του 2008, οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί υγείας, στην πλειονότητά τους, θα πρέπει να είναι σε θέση να παρέχουν διαδικτυακές υπηρεσίες όπως τηλ-επίσκεψη (για δεύτερη ιατρική γνώμη), ηλεκτρονική συνταγογράφηση, ηλεκτρονικά παραπεμπτικά, τηλε-παρακολούθηση και τηλε-περίθαλψη (επιτήρηση από απόσταση ασθενών στο σπίτι).

Στον τομέα της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης είναι δυνατή η χρήση δύο τύπων καρτών:

  • της κάρτας υγείας, που μπορεί να περιέχει χρήσιμα δεδομένα σε περίπτωση επείγοντος περιστατικού, όπως η ομάδα αίματος, ιατρικό ιστορικό και οι θεραπευτικές αγωγές, και
  • της κάρτας ασφάλισης υγείας, που εισήχθη την 1η Ιανουαρίου 2004 και αντικαθιστά όλα τα έντυπα που απαιτούνταν μέχρι τώρα για να λάβει ο πολίτης ιατροφαρμακευτική περίθαλψη κατά την προσωρινή του διαμονή στο εξωτερικό.

Είναι πλέον σαφές ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν εδώ και αρκετά χρόνια αύξηση της ζήτησης υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής φροντίδας, ενώ ταυτόχρονα οι διαθέσιμοι προϋπολογισμοί παραμένουν περιορισμένοι. Παράλληλα το επίπεδο των απαιτήσεων των πολιτών και η κινητικότητα των ασθενών και των επαγγελματιών αυξήθηκαν. Οι τεράστιες ποσότητες ιατρικών πληροφοριών καθιστούν τη διαχείρισή τους δύσκολη για τις δημόσιες αρχές και πολλές φορές γίνονται παραπλανητικές και επικίνδυνες για τον ασθενή.

Είναι κοινή διαπίστωση ότι η ανθρώπινη, η κοινωνική και η οικονομική διάσταση της Δημόσιας υγείας απαιτούν περισσότερους πόρους, μεγαλύτερη αναγνώριση της σημασίας τους από τους ειδικούς (επιστήμονες-πολιτικούς) και ευρύτερη ευαισθητοποίηση του κοινού και των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης.-

ΜΕΝΗ ΜΑΛΛΙΩΡΗ
Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Παν. Αθηνών
Αντιπρόεδρος Ευρωπαϊκού Κέντρου για την
Πρόληψη και τον Έλεγχο των Νόσων

Ταξινομημένο σε: Εκδηλώσεις, Εσωτερικό, Ομιλίες - Χαιρετισμοί · Ετικέτες: