Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » OKANA, Εκδηλώσεις, Εξωτερικό, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί » Κύπρος – ΕΕ: δράσεις για την αντιμετώπιση των ναρκωτικών

Κύπρος – ΕΕ: δράσεις για την αντιμετώπιση των ναρκωτικών

Λάρνακα, 4/6/2004

Κύπρος-ΕΕ: δράσεις για την αντιμετώπιση των ναρκωτικών

Οργάνωση:

  • Όμιλος Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (ΟΠΕΚ Κύπρου)
  • ΚΕΝΘΕΑ
  • Παγκύπρια Οργάνωση Πενταμελούς Οικογένειας (ΠΟΠΟ)


Κύπρος-ΕΕ: δράσεις για την αντιμετώπιση των ναρκωτικών

1. Ένα κορυφαίο πολιτικό ζήτημα για τη διεθνή κοινότητα, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη

Τα ναρκωτικά θεωρούνται ένα από τα σοβαρότερα θέματα της καθημερινότητας και σύμφωνα με το «Ευρωβαρόμετρο», το 76% των Ευρωπαίων πολιτών ζητά να καταστεί η καταπολέμηση τους προτεραιότητα για την Ένωση.

Από την άποψη αυτή υστερούν μόνο σε σχέση με την τρομοκρατία, το εμπόριο ανθρώπων και το οργανωμένο έγκλημα, φαινόμενα που συσχετίζονται με τα ναρκωτικά.

Στην Ελλάδα, το ζήτημα των ναρκωτικών συμπεριλαμβάνεται στα πιο σημαντικά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας, μαζί με την υγεία, την παιδεία, την ανεργία και τον πληθωρισμό.

Η απειλή που προκύπτει από το σοβαρό πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών στις αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες επιβάλλει πράγματι εντατικότερη συνεργασία σε παγκόσμιο, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο. Tα εφαρμοζόμενα μέτρα και οι πολιτικές στον τομέα αυτό κρίνονται κατά γενική ομολογία στην καλύτερη περίπτωση ανεπαρκή σε σχέση με τις διαστάσεις και τις επιπτώσεις του προβλήματος.

2. Το Ευρωπαϊκό κεκτημένο

Η ΕΕ έχει διαμορφώσει, στο βαθμό που της επιτρέπει η θεσμική της συγκρότηση, ένα σύνολο από πολιτικά μέτρα και προγράμματα και έχει υιοθετήσει ένα πλαίσιο παραδοχών που διαμορφώνουν το «ευρωπαϊκό κεκτημένο» στην καταπολέμηση της χρήσης ναρκωτικών στην Ένωση.

2.1 Προτεραιότητα στην πρόληψη και τη θεραπεία

Η ευρωπαϊκή πολιτική για την καταπολέμηση των ναρκωτικών δίνει, από τη δεκαετία του ’90, προτεραιότητα στην πρόληψη και τη θεραπεία.

Η πρόληψη εφαρμόζεται μέσω συγκεκριμένων παρεμβάσεων στην σχολική κοινότητα, στους γονείς, σε ειδικές ομάδες όπως εκπαιδευτικοί, αστυνομικοί, δικαστικοί και άλλοι λειτουργοί στο επίπεδο της τοπικής κοινωνίας.

Σε ότι αφορά τη θεραπεία, στην ΕΕ έχει υιοθετηθεί ο πλουραλισμός των θεραπευτικών προσεγγίσεων («στεγνά» προγράμματα, προγράμματα υποκατάστασης ή και συντήρησης). Η υποκατάσταση της ηρωίνης συναντά τη «γενική συναίνεση» και καλύπτει πολλές εκατοντάδες χιλιάδες χρήστες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ευρεία συναίνεση υπάρχει επίσης για τη μη ποινική δίωξη της απλής χρήσης ουσιών, ενώ όλοι οι χρήστες, ακόμα και οι καταδικασμένοι για διάφορα ποινικά αδικήματα, επιδιώκεται να εντάσσονται σε προγράμματα θεραπείας.

Το Φεβρουάριο του 2003, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υιοθέτησε σύσταση «για την πρόληψη και τη μείωση των κινδύνων που συνδέονται με την τοξικομανία». Με την πρωτοβουλία της αυτή η ΕΕ δίνει, για πρώτη φορά, έμφαση στην αντιμετώπιση των συνεπειών της χρήσης, «μείωση της βλάβης», με συγκεκριμένα μέτρα που αφορούν τη «δουλειά στο δρόμο» (street work), την κατάρτιση και την αλληλοενημέρωση όλων των κοινωνικών παραγόντων, σε κάθε τοπική κοινωνία. Στις φυλακές της ΕΕ ένα ποσοστό που υπερβαίνει το 50% των κρατουμένων είναι χρήστες ναρκωτικών ουσιών. Πρόκειται για χώρους όπου θα πρέπει να αναπτυχθούν ειδικές παρεμβάσεις κατάρτισης, πρόληψης και θεραπείας, ώστε να παρέχεται η δυνατότητα για εναλλακτικά της φυλάκισης μέτρα. Θετικά αντιμετωπίζεται επίσης η σκέψη να συνδέεται η απεξάρτηση με νομοθετικά πλεονεκτήματα.

2.2 Iσορροπία μεταξύ πρόληψης – καταστολής

Το ότι στην Ευρώπη η καταπολέμηση των ναρκωτικών θεωρείται πρωτευόντως ζήτημα πρόληψης, δε σημαίνει πως αγνοείται η διάσταση της καταστολής.

Όπως αναφέρει ο αρμόδιος Επίτροπος Antonio Vitorino, «είναι ζωτικής σημασίας να υιοθετήσουμε μία ισορροπημένη προσέγγιση, που να στηρίζεται τόσο στη μείωση της ζήτησης (που επιτυγχάνεται με την εκπαίδευση, την ενημέρωση, τη θεραπεία) όσο και στη μείωση της διάθεσης ναρκωτικών (που επιτυγχάνεται με την κατάργηση της παραγωγής και την καταστολή του εμπορίου)».

2.3 Tεκμηριωμένη πολιτική

Αν είναι αλήθεια πως «τα ναρκωτικά είναι το πλέον σύνθετο κοινωνικό πρόβλημα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε», αν είναι επίσης αλήθεια πως το πρόβλημα ευνοεί την ανάδειξη κάθε φοβίας, κάθε στερεότυπου, κάθε υπερβολής, κάθε υστεροβουλίας, τότε η ακριβής και έγκυρη πληροφόρηση γίνεται απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξη ενός γόνιμου πολιτικού και κοινωνικού διαλόγου.

Στο πλαίσιο αυτό λειτουργεί από το 1993 το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία (European Monitoring Center for Drugs and Drug Addiction – EMCDDA), που εκπονεί και παρουσιάζει ετήσιες εκθέσεις με αξιόπιστα και εν μέρει συγκρίσιμα στοιχεία για τη διαχρονική παρακολούθηση του φαινομένου της χρήσης ναρκωτικών. Οι Εκθέσεις αυτές προκύπτουν από δεδομένα που συλλέγουν με ομοιόμορφο τρόπο τα κράτη-μέλη. (Δεδομένα της ετήσιας έκθεσης 2003).

3. Οι νέες προκλήσεις

Όπως συμβαίνει με τα κοινωνικά προβλήματα που συνήθως αποκαλούμε «της καθημερινότητας», έτσι και το πρόβλημα των ναρκωτικών μεταλλάσσεται, ανάλογα με τη συνεχή κοινωνική εξέλιξη. Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση στις νέες μορφές και τάσεις του προβλήματος, πριν αυτές πάρουν ανεξέλεγκτες διαστάσεις, αποτελεί συστατικό στοιχείο για κάθε επιτυχημένη πολιτική.

3.1 Τα συνθετικά ναρκωτικά – η διάθεση πρόδρομων ουσιών

Οι νέοι δημοφιλείς τύποι συνθετικών ναρκωτικών (extasy κ.λπ) παρασκευάζονται από πρόδρομες ουσίες που είναι συχνά νόμιμες και διαθέσιμες στην αγορά. Μία παράλληλη αγορά τέτοιων ουσιών, προορισμένη στην παράνομη παρασκευή και διακίνηση συνθετικών ναρκωτικών, έχει ήδη αναπτυχθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η ταχύτητα εξέλιξης των «πρόδρομων ουσιών» απαιτεί μία εντελώς καινούργια νομική και αστυνομική προσέγγιση, κυρίως σε ότι αφορά τους χρόνους αντίδρασης στην εμφάνιση των ουσιών. Θα πρέπει να αξιοποιηθεί η εμπειρία από υφιστάμενους μηχανισμούς «έγκαιρης προειδοποίησης» (early warning) και να επιχειρηθεί η βελτίωσή τους. Οι νέες δυνατότητες εμπορίας, συχνά με τη βοήθεια των ψηφιακών τεχνολογιών, ηλεκτρονικό εμπόριο, απαιτούν την ευρύτατη διεθνή συνεργασία αλλά και διεθνή μέσα επιβολής, ώστε να εξασφαλισθεί ο έλεγχος ανάμεσα όχι μόνο στα κράτη-μέλη της ΕΕ, αλλά και διεθνώς.

3.2 Η κατάσταση της χρήσης ναρκωτικών στη διευρυμένη Ένωση

Η προοπτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης των 25 κρατών μελών προκαλεί πιθανώς στην κοινωνία κάποιους φόβους σχετικά με το πρόβλημα της χρήσης ναρκωτικών. Πιο συγκεκριμένα εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για τον κίνδυνο να αυξηθεί η διακίνηση – η χρήση και οι επιβλαβείς συνέπειες της χρήσης όπως AIDS, Ηπατίτιδες κλπ.

Με μία γρήγορη ματιά οι βασικές διαπιστώσεις είναι :

1. Τα επίπεδα χρήσης ναρκωτικών σε «Ανατολή» και «Δύση» συγκλίνουν

Οι ουσίες που χρησιμοποιούνται καθώς και τα πρότυπα χρήσης είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοια με εκείνα που παρατηρούνται στα κράτη μέλη της ΕΕ. Η κάνναβη αποτελεί το πιο διαδεδομένο ναρκωτικό, ειδικότερα στο πλαίσιο της πειραματικής και ψυχαγωγικής χρήσης. Τα συνθετικά ναρκωτικά γίνονται επίσης ολοένα και πιο δημοφιλή στους νέους.

Τα αυξανόμενα επίπεδα χρήσης ναρκωτικών στα νεαρά άτομα συνοδεύονται από συνακόλουθη αύξηση στη χρήση αλκοόλ και καπνού. Το γεγονός ότι στις χώρες αυτές η χρήση ουσιών παρατηρείται σε νεαρότερη ηλικία δημιουργεί σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις.

2. Η προβληματική χρήση ναρκωτικών στις υποψήφιες χώρες προσεγγίζει τον αντίστοιχο μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Ύστερα από ένα διάστημα όπου το μεγαλύτερο πρόβλημα των ναρκωτικών που εντοπιζόταν στις υποψήφιες χώρες ήταν η διακίνησή τους, τώρα η χρήση ηρωίνης κυριαρχεί στις εγχώριες αγορές και σταδιακά αντικαθιστά οπιούχα και άλλες ουσίες της τοπικής παραγωγής. Κατά συνέπεια, η ηρωίνη (που λαμβάνεται κυρίως σε ενέσιμη μορφή) αποτελεί το πλέον διαδεδομένο ναρκωτικό στα άτομα που ζητούν θεραπεία για την εξάρτηση από οπιούχα.

Παρά το γεγονός ότι, μέχρι στιγμής, οι ενδοφλέβιοι χρήστες φαίνεται να έχουν γλιτώσει από την επιδημία του HIV, στις περισσότερες από τις 10 νέες χώρες υπάρχουν σημαντικές ενδείξεις για συμπεριφορές υψηλού κινδύνου που συνδέονται με τη χρήση ναρκωτικών. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των μολυσματικών ασθενειών που σχετίζονται με τα ναρκωτικά.

3. Κοινές τάσεις και μεγάλες διαφορές

Ορισμένες τάσεις και προβλήματα στη διευρυμένη Ένωση αναγνωρίζονται ως κοινά για όλα τα κράτη μέλη:

  • Υπάρχει εν γένει συναίνεση ως προς τη σημασία και την έκταση του φαινομένου της χρήσης ουσιών και του πειραματισμού με αυτές.
  • Η κάνναβη είναι το πρώτο ναρκωτικό που συνήθως χρησιμοποιείται/δοκιμάζεται.
  • Η ηρωίνη αποτελεί το ναρκωτικό που συνδέεται περισσότερο με την προβληματική χρήση.
  • Παρατηρείται αύξηση στη χρήση συνθετικών ναρκωτικών και, σε μικρότερο βαθμό, στη χρήση κοκαϊνης.
  • Τα επίπεδα και τα πρότυπα καθίστανται συγκρίσιμα μεταξύ πόλεων ίσου μεγέθους (Άμστερνταμ, Βερολίνο, Πράγα) και μεταξύ κοινωνικών ομάδων με τα ίδια χαρακτηριστικά.
  • Υπάρχει μία περίπλοκη σχέση μεταξύ διακίνησης ναρκωτικών, οργανωμένου εγκλήματος, κοινωνίας πολιτών και παγκόσμιας οικονομίας, η οποία δεν περιορίζεται από τα εξωτερικά σύνορα.

Ωστόσο, διαπιστώνονται επίσης μεγάλες διαφορές στα πρότυπα και τα προβλήματα σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.

  • Η χρήση ηρωίνης είναι σταθερή στα περισσότερα κράτη μέλη της ΕΕ αλλά εξακολουθεί να σημειώνει άνοδο στις νέες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
  • Η εικόνα των προβληματικών χρηστών ναρκωτικών, και ειδικότερα των χρηστών ηρωίνης, παρουσιάζει σημαντικές διαφορές.
  • Συγκεκριμένες ουσίες και πρότυπα χρήσης μπορούν επίσης να διαφέρουν μεταξύ γεωγραφικών περιοχών, ανεξάρτητα από τα επίσημα σύνορα.
  • Η επικράτηση του AIDS και του ιού HIV είναι μεγαλύτερη στην ΕΕ, αλλά οι συμπεριφορές υψηλού κινδύνου που σχετίζονται με τη χρήση ναρκωτικών είναι πιο έκδηλες στις νέες χώρες.
  • Η παραγωγή και η διακίνηση ναρκωτικών διαφέρει μεταξύ των περιφερειών.
  • Σημειώνονται αυξημένες πιέσεις στα νέα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ (σε ό,τι αφορά την παραγωγή, τη διακίνηση και τις μολυσματικές ασθένειες).

4.  Πολυμορφία τρόπων θεραπευτικής αντιμετώπισης

Ορισμένοι τρόποι θεραπευτικής αντιμετώπισης οι οποίοι είναι καθιερωμένοι στην ΕΕ, όπως η θεραπεία υποκατάστασης και τα προγράμματα ανταλλαγής συριγγών, δεν υποστηρίζονται ακόμη σε όλες τις νέες χώρες ούτε πολιτικά, ούτε οικονομικά.

Συμπεράσματα

  1. Η αύξηση της ψυχαγωγικής και πειραματικής χρήσης ναρκωτικών ως αναπόσπαστο μέρος της νεανικής κουλτούρας αποτελεί σήμερα γενική τάση σε ολόκληρη την Ευρώπη και απαιτεί την ανάπτυξη νέας πολιτικής αντίληψης για την προώθηση κοινών τρόπων αντιμετώπισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
  2. Ολοκληρωμένα προγράμματα πρόληψης, σε μικρή ηλικία και με αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
  3. Προκειμένου να αποφευχθούν σοβαρά μελλοντικά προβλήματα για τη δημόσια υγεία, είναι επιτακτική ανάγκη να επενδύσουμε σε όλους τους θεραπευτικούς τρόπους αντιμετώπισης που θα καλύπτουν όλες τις πτυχές του φαινομένου των ναρκωτικών. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τις νέες χώρες.
  4. Υπάρχει ανάγκη καλύτερης ισορροπίας και μεγαλύτερης συνοχής όσον αφορά τους τρόπους αντιμετώπισης που αναπτύσσονται σε εθνικό επίπεδο, με βάση την καλύτερη κατανόηση της κατάστασης και την εφαρμογή των καλύτερων πρακτικών.
  5. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν η ανομοιογένεια των συνθηκών στη διευρυμένη ΕΕ, είναι αναγκαία η διαμόρφωση ενός ισχυρότερου πολιτικού και οικονομικού πλαισίου, στόχος του οποίου θα είναι η χρήση κοινών εργαλείων μέσω μιας διαφοροποιημένης προσέγγισης σε τοπικό επίπεδο.
  6. Η επίσημη υιοθέτηση κοινοτικών προτύπων και μέσων που θα καλύπτουν τη μείωση τόσο της ζήτησης όσο και της προσφοράς, καθώς επίσης η πληροφόρηση και η αξιολόγηση είναι απαραίτητες για την εφαρμογή παγιωμένων τρόπων αντιμετώπισης.
  7. Η διεύρυνση προσφέρει στην Ευρωπαϊκή Ένωση μια μοναδική ευκαιρία για την αντιμετώπιση του σύνθετου προβλήματος των ναρκωτικών στην Ευρώπη μέσα από μια καινοτόμο ολοκληρωμένη προσέγγιση του προβλήματος.

Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά και την Τοξικομανία συμπλήρωσε ήδη 10 χρόνια λειτουργίας.

Η πείρα που έχει αποκτηθεί από την διαχρονική παρακολούθηση του φαινομένου στα 15 κράτη μέλη, είναι βασικά οδηγά σημεία για την κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης στις 10 νέες χώρες, που πρέπει να διδαχθούν από τα λάθη μας χωρίς να τα επαναλάβουν.

 

Ταξινομημένο σε: OKANA, Εκδηλώσεις, Εξωτερικό, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί · Ετικέτες: