Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Εκδηλώσεις, Εσωτερικό, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί » Βιώσιμη ανάπτυξη και περιβάλλον – Ολοκληρωμένη ανάπτυξη αστικού χώρου

Βιώσιμη ανάπτυξη και περιβάλλον – Ολοκληρωμένη ανάπτυξη αστικού χώρου

Αθήνα, 23/5/2004

Βιώσιμη ανάπτυξη και περιβάλλον – Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη του Αστικού Χώρου

Οργάνωση: ΙΣΤΑΜΕ «Ανδρέας Παπανδρέου», ΝΕ ΠΑΣΟΚ Β1

Ομιλητές:

Βάσω Παπανδρέου, Βουλευτής, Αντιπρόεδρος ΕΣΚ, Μέλος ΚΕ. του ΠΑΣΟΚ, π. Υπουργός

Μένη Μαλλιώρη, Ευρωβουλευτής ΠΑΣΟΚ

Μιχάλης Μοδινός, Πρόεδρος ΕΚΠΑΑ

 

Κυρίες και Κύριοι,

Αγαπητοί Φίλοι,

1. Η ανάδειξη του ζητήματος της Αειφορίας: από τη Στοκχόλμη στο Ρίο

Τα τελευταία σαράντα χρόνια τα περιβαλλοντικά ζητήματα απασχολούν, όλο και περισσότερο διεθνείς οργανισμούς και κυβερνήσεις.

Από το 1972, σε διάσκεψη του ΟΗΕ για το περιβάλλον, η διεθνής κοινότητα διαπίστωσε ότι «ο άνθρωπος απέκτησε τη δυνατότητα να αλλοιώνει το περιβάλλον με αμέτρητους τρόπους και σε πρωτοφανή κλίμακα». (Στοκχόλμη)

Χρειάσθηκε όμως να περάσουν 20 χρόνια, για να καταλήξουμε σε μία κοινά αποδεκτή πολιτική για την αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών καταστροφών και των συναφών επιπτώσεων.

Έτσι καθιερώνεται η αρχή της βιωσιμότητας, σύμφωνα με την οποία η ανάπτυξη οφείλει να «ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δυνατότητα των επόμενων γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες».

 

2. Η πολιτική της ΕΕ έως το 6ο Πρόγραμμα-Δράση για το περιβάλλον

2.1 Βιώσιμη ανάπτυξη

Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με τη συνθήκη του Άμστερνταμ το 1977 η αρχή της αειφορίας  εσωματώθηκε στους πολιτικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Δηλαδή, το «ευρωπαϊκό μοντέλο ανάπτυξης», θα πρέπει να συνδυάζει την προστασία των φυσικών πόρων και την διατήρηση του περιβάλλοντος, με  την κοινωνική συνοχή και την οικονομική ευημερία.

2.2 Η εγκάρσια περιβαλλοντική πολιτική

Στο πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, κυριαρχούσε όχι μόνο η έννοια της αειφορίας, αλλά η περιβαλλοντική διάσταση ενσωματώνεται για πρώτη φορά και εγκάρσια, δηλαδή σε όλες τις πολιτικές και δράσεις της Ένωσης, (όπως είναι η απασχόληση, η ενέργεια, η γεωργία, η αναπτυξιακή συνεργασία, η ενιαία αγορά, η βιομηχανία, η αλιεία, η οικονομία και οι μεταφορές).

Η νέα αυτή προσέγγιση περιλαμβάνεται στα σχετικά νομοθετικά κείμενα υπό μορφή κανονισμών, οδηγιών ή συστάσεων.

2.3 Αξιολόγηση του πέμπτου Προγράμματος-Δράση για το περιβάλλον

Παράλληλα, το πέμπτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον «συνέβαλε στη συνειδητοποίηση της ανάγκης για δραστηριοποίηση και ενεργό συμμετοχή όλων των ενδιαφερομένων ομάδων, και των κατά περίπτωση υπευθύνων στην επιδίωξη περιβαλλοντικών στόχων». Η εφαρμογή του οδήγησε πράγματι στον «περιορισμό της διασυνοριακής ατμοσφαιρικής ρύπανσης, στη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων και στην σταδιακή μείωση των ουσιών που καταστρέφουν το στρώμα του όζοντος», η συνολική του όμως αξιολόγηση έδειξε, ότι δεν ανταποκρίθηκε σε όλα τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.

2.4 Οι ποσοτικοί δείκτες

Η διαπίστωση αυτή οδήγησε σε μία πιο αυστηρή προσέγγιση. Το 2001, στη διάσκεψη του ΟΗΕ στο Γιοχάνεσμπουργκ, η Ευρωπαϊκή Ένωση εισηγείται συγκεκριμένους ποσοτικούς στόχους, και συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Οι στόχοι αυτοί είναι :

(α) η εφαρμογή του Πρωτοκόλλου του Κιότο, δηλαδή η ετήσια μείωση κατά 1% των εκπομπών αερίων που ευνοούν το φαινόμενο το θερμοκηπίου, έως το 2020,

(β) να εξαλειφθούν οι κίνδυνοι από την περιβαλλοντική υποβάθμιση στη δημόσια υγεία, μεταξύ των οποίων ιδιαίτερα εκείνοι που οφείλονται σε χημικά προϊόντα, έως το 2020,

(γ) να ανακοπεί η μείωση της βιοποικιλότητας πριν το 2010,

(δ) να ευνοηθούν οι φιλικές προς το περιβάλλον μεταφορές έτσι ώστε συνολικά να μην αυξηθούν σε σχέση με το 1998.

 

3. Το 6ο Πρόγραμμα-Δράση για το Περιβάλλον

Πράγματι το έκτο πρόγραμμα δράσης για το περιβάλλον, που καλύπτει την περίοδο 2004-2010, αποτελεί, από την άποψη της σαφήνειας των στόχων, της εξειδίκευσης των πολιτικών και των προβλεπόμενων μέσων, σταθμό στην περιβαλλοντική πολιτική της Ένωσης.

· Αντανακλά, σε μεγάλο βαθμό, την κρισιμότητα που έχουν λάβει περιβαλλοντικά προβλήματα.

· Περιέχει τα μέσα άσκησης (όπως π.χ. είναι οι δείκτες) και ελέγχου της περιβαλλοντικής πολιτικής.

· Καταδεικνύει τέλος το επίπεδο ωριμότητας στο οποίο έχει φθάσει η πολιτική ολοκλήρωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που κατά τη γνώμη μου παραμένει ακόμη ελλιπής σε σχέση με τις ανάγκες.

3.1 Στόχοι

Οι στόχοι του προγράμματος είναι κατά βάση αυτοί που εκφράστηκαν στο Γιοχάνεσμπουργκ.

3.2. Αρχές χάραξης της πολιτικής

Σε πολιτικό όμως πλαίσιο, ολόκληρο το 6ο πρόγραμμα δράσης χαρακτηρίζεται από ορισμένες αρχές όπως :

·  Η αρχή της «προφύλαξης και προληπτικής δράσης», αφορά τα δυνητικώς επικίνδυνα αποτελέσματα ενός φαινομένου, ενός προϊόντος ή μιας διεργασίας.

Η προσφυγή στην αρχή της προφύλαξης δικαιολογείται μόνο εφόσον πληρούνται  τρεις προϋποθέσεις, ο εντοπισμός των δυνητικά αρνητικών φαινομένων, η αξιολόγηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και η επιστημονική αβεβαιότητα. (Η αβεβαιότητα να είναι υπέρ των πολιτών και όχι υπέρ των εταιρειών).

·   Η αρχή της «επανόρθωσης των καταστροφών κατά προτεραιότητα στην πηγή»: βάσει της οποίας η περιβαλλοντική πολιτική στηρίζεται στην πρόληψη της δημιουργίας ρύπανσης ή των οχλήσεων εκεί όπου αυτές παράγονται και όχι στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων εκ των υστέρων.

Από την αρχή αυτή πηγάζει η ανάγκη για εκπόνηση μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΜΠΕ), προκειμένου να δοθεί άδεια εκτέλεσης δημόσιων και ιδιωτικών έργων, τα οποία ενδεχομένως έχουν σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον.

· Η αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», που διαδραματίζει αποτρεπτικό ρόλο για την παραβίαση των περιβαλλοντικών κανόνων με την επιβολή χρηματικών κυρώσεων.

3.3. Μέσα για την εφαρμογή του προγράμματος δράσης

Τα μέσα που το πρόγραμμα προσφέρει για την επίτευξη των στόχων του είναι τα εξής:

Ενημέρωση και ευαισθητοποίηση: εδώ συμπεριλαμβάνεται η εκτεταμένη χρήση ειδικών σημάνσεων σε καταναλωτικά προϊόντα, η χρήση ποσοτικών δεικτών, η διάχυση έγκυρης περιβαλλοντικής πληροφορίας σε τοπικές αρχές και πολίτες, η συμμετοχή των περιβαλλοντικών οργανώσεων στην περιβαλλοντική εκπαίδευση, ο πολλαπλασιασμός των εκστρατειών ευαισθητοποίησης των πολιτών, ειδικά σε ζητήματα όπως η διαχείριση αποβλήτων.

Συμετοχή και διάλογος με τους πολίτες – κοινωνία των πολιτών: πρόκειται για μία ακόμα εφαρμογή της απόφασης της ΕΕ να παίρνει αποφάσεις αφού τα όργανά της (το Συμβούλιο, η Επιτροπή και το Κοινοβούλιο) διαβουλευθούν με τις τοπικές αρχές, αλλά και με τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), να εκφράζονται δηλαδή όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Τεκμηρίωση υψηλού επιστημονικού επιπέδου: Mε το 6ο πρόγραμμα δράσης, η ΕΕ δεσμεύεται να προωθήσει τη σχετική επιστημονική έρευνα, αλλά και να διαθέτει με κάθε πρόσφορο τρόπο την πληροφόρηση αυτή στους πολίτες. Η τυπική εκπαίδευση, το διαδίκτυο, η περιβαλλοντική ενημέρωση των πολιτών, είναι μερικά από τα μέσα για τη διάδοση της επιστημονικής γνώσης ώστε να εξασφαλίζεται η συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις.

3.4. Τρόποι εξασφάλισης της εφαρμογής του προγράμματος δράσης

Η ΕΕ χρειάζεται να διαφυλάξει και να ενισχύσει την αξιοπιστία της, καθώς επιχειρεί τολμηρά και πρωτοφανή άλματα προς την ολοκλήρωσή της, και μάλιστα τώρα με τη διεύρυνση. Στο σχέδιο Συντάγματος περιλαμβάνονται ειδικά, για το περιβάλλον, άρθρα.

Ιδιαίτερη σημασία εδώ έχουν επίσης οι εκθέσεις αξιολόγησης που θα αφορούν διάφορες πλευρές της εξέλιξης του προγράμματος.

Μέχρι τώρα ανέφερα, τις πολιτικές της Ένωσης, στον τομέα του περιβάλλοντος. Ένα άλλο ζήτημα που είναι εξίσου σημαντικό και πρέπει να το θίξουμε είναι η σχέση περιβάλλοντος και υγείας.

O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Περιβάλλοντος και άλλοι σχετικοί Οργανισμοί αναφέρουν ότι η σχέση μεταξύ περιβάλλοντος και υγείας είναι περισσότερο στενή και πολύπλοκη απ’ ότι μέχρι σήμερα πιστεύεται.

Eλάχιστη προσοχή έχει δοθεί στη διάδραση διαφόρων ρύπων εντός του ανθρωπίνου σώματος. Ακόμη και ένα χαμηλό επίπεδο έκθεσης επί σειρά δεκαετιών σε ένα σύνθετο μείγμα ρύπων που υπάρχουν στην ατμόσφαιρα, στα ύδατα, στα τρόφιμα, στα διάφορα άλλα καταναλωτικά προϊόντα καθώς και στα κτίρια , μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία των Ευρωπαίων πολιτών.

Υπάρχουν πλέον σαφείς ενδείξεις ότι το 20% των ασθενειών στις βιομηχανοποιημένες χώρες σχετίζονται με περιβαλλοντικούς παράγοντες. Το μεγαλύτερο μέρος των ασθενειών αυτών αφορά τα παιδιά, τις γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία, τους φτωχούς και τις ευάλωτες ομάδες.

Στα 15 κράτη μέλη, 60.000 θάνατοι κάθε χρόνο οφείλονται στην μακροχρόνια έκθεση σε αιωρούμενα σωματίδια.

Ένα στα επτά παιδιά προσβάλλεται από άσθμα, ποσοστό που καταδεικνύει δραματική αύξηση στα τελευταία 30 έτη.

Τα παιδιά της Δυτικής Ευρώπης παρουσιάζουν άσθμα σε ποσοστό κατά 10 φορές υψηλότερο από εκείνο των παιδιών της Ανατολικής Ευρώπης.

Ο καπνός του περιβάλλοντος αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου των πνευμόνων σε μη καπνιστές, κατά 20-30%.

Η κατά 10% μείωση του όζοντος αναμένεται να προκαλέσει ετησίως, σε διεθνές επίπεδο 300,000 καρκίνους του δέρματος και 4,500 περιστατικά μελανώματος.

Σε έρευνα του Ευρω-βαρόμετρου το 89% των πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκφράζει την ανησυχία του για τις επιπτώσεις της μόλυνσης του περιβάλλοντος στην υγεία.

Για να αντιστραφεί αυτή η ανησυχητική τάση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπόνησε, όπως αναφέρθηκε, μία εξειδικευμένη στρατηγική για το περιβάλλον και την υγεία, που αποτελεί και έναν από τους 4 στόχους του 6ου προγράμματος δράσης και αποβλέπει στο να περιοριστούν στην Ευρώπη, οι ασθένειες που οφείλονται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Για να επιτευχθεί ο στόχος αυτός, πρέπει γνωρίζουμε περισσότερα για τα αίτια και τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά των προβλημάτων υγείας που συνδέονται με την υποβάθμιση του περιβάλλοντος.

Έως σήμερα, οι περιβαλλοντικές εκτιμήσεις και οι πολιτικές δράσεις έχουν επικεντρωθεί στους επιμέρους ρύπους εντός των επιμέρους στοιχείων του περιβάλλοντος ( αέρας, νερό, έδαφος κλπ).

Όμως η κατάσταση είναι πιο πολύπλοκη διότι οι άνθρωποι εκτίθενται σε συνδυασμό ρύπων που αλληλεπιδρούν εντός του περιβάλλοντος και εντός του ανθρωπίνου σώματος για πολλά χρόνια. Αυτό το γεγονός δεν είχε ληφθεί επαρκώς υπόψη στις ασκούμενες πολιτικές, γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόσφατα πρότεινε για συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μία νέα στρατηγική που ονομάζεται και SCALE, από το ακρωνύμιο των βασικών πολιτικών της στόχων :

S όπως Science (επιστήμη),

C όπως children, (παιδί)

Α όπως Awareness (ευαισθητοποίηση),

L όπως legislation (νομοθεσία) και

Ε όπως Evaluation (αξιολόγηση)

Η ευρωπαϊκή αυτή στρατηγική θα εφαρμοστεί κατά κύκλους.

Ο πρώτος κύκλος, 2004-2010, θα επικεντρωθεί σε τέσσερις επιπτώσεις στην υγεία:

– Νόσοι του αναπνευστικού συστήματος, άσθμα, αλλεργίες στην παιδική ηλικία

– Διαταραχές του νευρικού συστήματος και της ανάπτυξης – Υπερκινητικότητα – Δυσλεξία – Μαθησιακές διαταραχές

– Παιδικός καρκίνος

– Διαταραχές της λειτουργίας των ενδοκρινών αδένων (ορμονοδιαταράκτες)

Κλείνοντας επιτρέψτε μου να διατυπώσω ορισμένα πολιτικά συμπεράσματα.

1. Οι πολίτες επιθυμούν υπεύθυνους και αποτελεσματικούς θεσμούς για τη θέσπιση των οποίων έχουν εκφράσει γνώμη. Οι θεσμοί αυτοί πρέπει να λαμβάνουν υπ’ όψιν τον πολιτιστικό πλούτο, τις διαφορές και τις παραδόσεις τους.

2. Πρέπει να ενεργήσουμε από κοινού, με έντονη την αίσθηση ότι το ανθρώπινο υπερέχει άλλων αξιών. Οι μελλοντικές προκλήσεις προς την κατεύθυνση αυτή, θα είναι σκληρές.

3. Η Ευρώπη δεν μπορεί να είναι μόνο μία ενιαία αγορά ή απλά ένας γεωγραφικός «χώρος» δυναμικής, οικονομικής ανάπτυξης. Στην καρδιά της ευρωπαϊκής ιδέας, τουλάχιστον για τις δημοκρατικές δυνάμεις, βρίσκεται η ευημερία και η βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

4. Όταν πολιτικοί και πολίτες νοιώσουν ότι η ελευθερία, η ειρήνη, η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ισότητα των φύλων, έστω και αν προϋποθέτουν, υπερβαίνουν τα οικονομικά μεγέθη, τότε μόνο θα πείσουμε ότι, τουλάχιστον εμείς και όλες οι δημοκρατικές δυνάμεις, δίνουμε προτεραιότητα σε πολιτικές που ξεκινούν και τελειώνουν στον πολίτη.

Ταξινομημένο σε: Εκδηλώσεις, Εσωτερικό, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί · Ετικέτες: