Άρθρα

Μένη Μαλλιώρη » Εκδηλώσεις, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί » Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία των καταναλωτών

Η Ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία των καταναλωτών

Αθήνα, 27 Μαρτίου 2000

Ημερίδα – Συζήτηση με θέμα: «Η ευρωπαϊκή πολιτική για την ασφάλεια των τροφίμων και την προστασία των καταναλωτών»

Οργάνωση: Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Κοινοβουλευτική Ομάδα ΠΑΣΟΚ

Διατροφική πολιτική με επίκεντρο τον πολίτη

Έχει ήδη αναφερθεί ότι, η παραγωγή, επεξεργασία και κατανάλωση τροφίμων, είναι θεμελιώδης λειτουργία για κάθε κοινωνία με κοινωνικές, περιβαλλοντικές και οικονομικές συνιστώσες.

Η διαδικασία της παραγωγής τροφίμων γίνεται όλο και πιο πολύπλοκη. Είναι όμως επιτακτική ανάγκη όλοι οι κρίκοι της διατροφικής αλυσίδας να ελέγχονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να διασφαλίζεται όχι μόνο η υγεία των καταναλωτών, αλλά η ποιότητα και το κόστος των αγαθών μέσα από πολιτικές και πρακτικές που σέβονται το περιβάλλον.

Η βιομηχανία τροφίμων και ποτών είναι ένας σημαντικότατος τομέας στην Ευρωπαϊκή Ένωση με ετήσια παραγωγή αξίας €600 δισεκατομμυρίων ή 15% της συνολικής βιομηχανικής παραγωγής. Παράλληλα αποτελεί τον τρίτο μεγαλύτερο κατά σειρά βιομηχανικό εργοδότη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με 2,6 εκατομμύρια εργαζόμενους (απ’ αυτούς το 30% σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις).

Ο γεωργικός τομέας επίσης έχει ετήσια παραγωγή αξίας €220 δισεκατομμυρίων και παρέχει 7,5 εκατομμύρια θέσεις πλήρους απασχόλησης. Οι εξαγωγές των γεωργικών προϊόντων, των τροφίμων και των ποτών αξίζουν €50 δισεκατομμύρια ετησίως.

Τα προαναφερόμενα οικονομικά μεγέθη, δικαιολογούν το τεράστιο ενδιαφέρον που υπάρχει για τον τομέα αυτό και από την πλευρά των παραγωγών και από την πλευρά των καταναλωτών. Πρέπει όμως να ομολογήσουμε ότι οι στόχοι και οι προσδοκίες των 2 αυτών μερών (παραγωγών – καταναλωτών) δεν είναι συνήθως ταυτόσημοι.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που απαιτείται μια πλήρης και ολοκληρωμένη προσέγγιση για την ασφάλεια των τροφίμων, τόσο σε Εθνικό όσο σε Ευρωπαϊκό και Διεθνές επίπεδο. Γιατί κάθε κράτος έχει υποχρεώσεις όχι μόνο απέναντι στους πολίτες του, αλλά και προς τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των τρίτων χωρών, όσον αφορά τα τρόφιμα που παράγονται στην επικράτειά του και εξάγονται από αυτήν.

Από την σύσταση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας τα μέτρα για την ασφάλεια των τροφίμων αποτέλεσαν μέρος της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Παρ’ όλα αυτά η αυξανόμενη ολοκλήρωση των εθνικών οικονομιών μέσα στην ενιαία αγορά, οι εξελίξεις στον τρόπο καλλιέργειας και επεξεργασίας των προϊόντων, τα νέα πρότυπα συσκευασίας, αποθήκευσης και διακίνησης των τροφίμων, οδήγησαν σε πρωτοφανή γεγονότα. Οι πρόσφατες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης σχετικά με τις ζωοτροφές και τα τρόφιμα, απεκάλυψαν τις αδυναμίες που υπάρχουν και την αναποτελεσματικότητα των κανόνων και ελέγχων που ισχύουν μέχρι σήμερα.

Η κοινή αυτή διαπίστωση κάτω από την πίεση και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οδήγησε την Επιτροπή να παρουσιάσει στις 12.1.2000 την «Λευκή Βίβλο για την ασφάλεια των τροφίμων«.

Η πρόταση αυτή έχει σαν στόχο, μέσα από συγκεκριμένα μέτρα και χρονοδιάγραμμα, να οδηγήσει σε μια συντονισμένη και ολοκληρωμένη προσέγγιση στον ευαίσθητο αυτό τομέα, που θα εξασφαλίζει υψηλό επίπεδο υγείας και προστασίας των πολιτών.

Η Επιτροπή επιθυμεί να προκαλέσει δημόσιες συζητήσεις, σχόλια και προτάσεις από τα ενδιαφερόμενα μέρη, μέχρι το τέλος Απριλίου του 2000 (σελ. 8, σημείο 7 της Λευκής Βίβλου) και προσβλέπει στην πλήρη συνεργασία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την υλοποίηση ενός φιλόδοξου προγράμματος μέχρι το τέλος του 2002.

Το αρχικό σχέδιο πρότασης περιλαμβάνει 4 βασικά σημεία:

1. Την σύσταση μιας Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας -επιστημονικού κυρίως περιεχομένου- επιφορτισμένης με την ευθύνη για την αξιολόγηση των κινδύνων σχετικά με την τροφική αλυσίδα

2. Την Νομοθεσία για την ασφάλεια των τροφίμων

3. Την ελεγκτική διαδικασία για την επιβολή και εφαρμογή της κοινοτικής νομοθεσίας

4. Την ενημέρωση των καταναλωτών

Όλα αυτά περιγράφονται σε ένα σχέδιο δράσης που καθιστά την Ευρωπαϊκή νομοθεσία που σχετίζεται με τα τρόφιμα, συνεκτικότερη, πληρέστερη και επίκαιρη. Επίσης περιγράφεται η ενίσχυση και ο συντονισμός των ελέγχων εφαρμογής της.

Από τα παραπάνω γίνεται σαφές ότι η «Λευκή Βίβλος» καλύπτει μεγάλο φάσμα ζητημάτων, που υπάγονται στην αρμοδιότητα διαφορετικών Συμβουλίων , όπως της γεωργίας, υγείας, εσωτερικής αγοράς, περιβάλλοντος, ανάπτυξης.

Α. Σχετικά με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Τροφίμων, εκφράζεται η άποψη ότι πρέπει :

1. Να πληροί τις αρχές της ανεξαρτησίας, διαφάνειας και αξιοπιστίας.

2. Να βρίσκεται σε στενή συνεργασία με τις υφιστάμενες ή τις υπό σύσταση εθνικές, επιστημονικές υπηρεσίες και οργανώσεις, προκειμένου να εξασφαλισθεί η μέγιστη εκμετάλλευση διαθέσιμων γνώσεων και πόρων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

3. Να έχει σαν βασικό πεδίο δράσης την εκτίμηση των κινδύνων που αφορούν σε όλα τα στάδια της τροφικής αλυσίδας, από το αγρόκτημα (πρωτογενή παραγωγή)  στο τραπέζι και σε όλους τους κλάδους των τροφίμων.
Στο σημείο αυτό πρέπει ίσως να μελετηθεί διεξοδικότερα η σχέση μεταξύ της επιστημονικής γνωμοδότησης από την Ευρωπαϊκή αυτή Υπηρεσία και της ενδεχόμενης ληπτέας απόφασης, δηλαδή της διαχείρισης του κινδύνου (risk management). Η νομοθεσία και ο έλεγχος είναι τα 2 συστατικά της διαχείρισης του κινδύνου, που σύμφωνα με την πρόταση της Λευκής Βίβλου εξασφαλίζονται από τα θεσμικά όργανα της Κοινότητας.

Όσον αφορά τη διαδικασία ελέγχου της εφαρμογής των κοινοτικών κανόνων, αυτή υπάγεται στην αρμοδιότητα των κρατών μελών και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Τέλος για την κοινοποίηση και ενημέρωση των κινδύνων (risk information), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει να είναι αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας, όπως επίσης και η ευθύνη για την έγκαιρη προειδοποίηση σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.

Β.  Σχετικά με την αναθεώρηση και βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου, επισημαίνεται ότι :

Η ασφάλεια της τροφικής αλυσίδας εξαρτάται από τους παραγωγούς, την βιομηχανία και τους προμηθευτές. Η δυνατότητα εντοπισμού της προέλευσης (ιχνηλασιμότητα) των προϊόντων, θα αποτελέσει σημαντική παράμετρο για τον άμεσο και αποτελεσματικό εντοπισμό του κινδύνου και συνεπώς την έγκαιρη αντιμετώπισή του.

Επισημαίνεται επίσης η αναγκαιότητα καθορισμού βασικών κατευθυντήριων αρχών, όπως π.χ. για τις ζωοτροφές, για κατάλογο των ουσιών που μπορούν (θετικός κατάλογος) ή δεν μπορούν (αρνητικός κατάλογος που ισχύει σήμερα), να χρησιμοποιούνται στις ζωοτροφές, για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, την υγεία των ζώων, τις προδιαγραφές καλλιεργειών, κλπ.

Στον σημαντικό τομέα της ενημέρωσης του καταναλωτή, αναφέρεται σαφώς ότι η ενημέρωση σχετικά με τους κινδύνους δεν θα πρέπει να είναι μια παθητική μετάδοση πληροφοριών, αλλά θα πρέπει να είναι αμφίδρομη και να περιλαμβάνει διάλογο και πληροφορίες από όλους τους ενδιαφερόμενους.

Όσο για τις διατροφικές συνήθειες αναφέρεται ότι αρκετές φορές διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα και επισημαίνεται ότι οι εκστρατείες ενημέρωσης, δεν πρέπει να περιορίζονται μόνο στις αρνητικές επιπτώσεις των τροφίμων στην υγεία, αλλά να παρέχουν πληροφορίες και για τις ενδεχόμενες θετικές συνέπειές τους.

Θα ήθελα να αναφέρω ότι κατά γενική ομολογία η αρχική πρόταση της Επιτροπής έτυχε θετικής υποδοχής.
Πιστεύω όμως ότι κάποια σημεία θα αποτελέσουν αντικείμενο συζητήσεων και προβληματισμού και αναφέρω κάποια ενδεικτικά :

1. Η φιλοσοφία της πρότασης αυτής χαρακτηρίζεται κυρίως από την κατασταλτική – ελεγκτική προσέγγιση και δεν γίνεται εύκολα διακριτή η αρχή της πρόληψης. Ίσως θα έπρεπε να διακρίνεται σαφέστερα η πολιτική που θέλουμε να ακολουθήσουμε σχετικά με την διατροφή, μέσα από μια διαχρονική προσέγγιση για την υγεία των πολιτών και την ποιότητα των αγαθών. Οι διατροφικές συνήθειες δεν σχετίζονται μόνο με τις άμεσες επιπτώσεις στην υγεία, αλλά μιλώντας για συνήθειες, οι πιθανές βλάβες, οι οποίες είναι συνήθως μόνιμες και μη αναστρέψιμες. Θα ήταν λοιπόν σκόπιμο παράλληλα με τα μέτρα ασφάλειας και ελέγχου τροφίμων να επισημάνουμε και την διατροφική άξια των υπό κατανάλωση αγαθών.

2. Στις μέρες μας με τον ανταγωνισμό να κυριαρχεί και στον τομέα των τροφίμων, τη διαφήμιση να βομβαρδίζει την καθημερινή μας ενημέρωση, είναι χρέος των επιστημόνων και πολιτικών να πληροφορούν το κοινό με ένα τέτοιο τρόπο, ώστε η επιλογή του να βασίζεται βασικά και κύρια στη γνώση και όχι στα οικονομικά ή άλλου τύπου δεδομένα.  Η έννοια της επιλογής που βασίζεται στη γνώση, παίζει καθοριστική σημασία στην υιοθέτηση στάσεων και συμπεριφορών, που εξασφαλίζουν καλλίτερη υγεία και ποιότητα ζωής.

3. Στις μέρες μας με τον ανταγωνισμό να κυριαρχεί και στον τομέα των τροφίμων, τη διαφήμιση να βομβαρδίζει την καθημερινή μας ενημέρωση, είναι χρέος των επιστημόνων και πολιτικών να πληροφορούν το κοινό με ένα τέτοιο τρόπο, ώστε η επιλογή του να βασίζεται βασικά και κύρια στη γνώση και όχι στα οικονομικά ή άλλου τύπου δεδομένα.  Η έννοια της επιλογής που βασίζεται στη γνώση, παίζει καθοριστική σημασία στην υιοθέτηση στάσεων και συμπεριφορών, που εξασφαλίζουν καλλίτερη υγεία και ποιότητα ζωής.

Τέλος θα ήθελα να αναφέρω ότι στο πλαίσιο των εργασιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, έχει αναφερθεί επανειλημμένα ότι οι Ευρωπαίοι πολίτες επιθυμούν υπεύθυνους και αποτελεσματικούς θεσμούς, που λαμβάνουν υπόψη τον πολιτιστικό πλούτο, τις διαφορές και τις παραδόσεις των κρατών μελών. Οι προκλήσεις, λόγω της παγκοσμιοποίησης, θα γίνονται συνεχώς  περισσότερες και στον τομέα της διατροφής.

Αν όμως ενεργήσουμε από κοινού, με προτεραιότητα ότι τα ανθρώπινα υπερέχουν άλλων αξιών, όταν πολιτικοί και πολίτες νοιώσουν ότι η ασφάλεια και η ποιότητα στην ζωή έστω και αν προϋποθέτουν, υπερβαίνουν τα οικονομικά μεγέθη, τότε μπορεί να είμαστε σίγουροι ότι κάνουμε τα σωστά βήματα, για να ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών.-

Ταξινομημένο σε: Εκδηλώσεις, Ευρωβουλή, Ομιλίες - Χαιρετισμοί · Ετικέτες:,